θεοῖς σωτῆρσιν ἔθυον καὶ ἀναθήματα ἀνέθηκα

θεοῖς σωτῆρσιν ἔθυον καὶ ἀναθήματα ἀνέθηκα
θεοῖς σωτῆρσιν ἔθυον καὶ ἀναθήματα ἀνέθηκα

NOT IN THIS "NEW GREECE" - ΟΧΙ ΣΕ ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ "ΝΕΑ ΕΛΛΑΔΑ"

NOT IN THIS "NEW GREECE"  - ΟΧΙ ΣΕ ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ "ΝΕΑ ΕΛΛΑΔΑ"
NOT IN THIS "NEW GREECE" - ΟΧΙ ΣΕ ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ "ΝΕΑ ΕΛΛΑΔΑ"

Friday, March 17, 2017

O Ναός του Απόλλωνα Ζωστήρα - ΕΝΑΣ ΑΠΟΛΛΩΝΑΣ ΣΤΙΣ ΞΑΠΛΩΣΤΡΕΣ


ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ + 13 29.06.2007

ΡΕΠΟΡΤΑΖ: ΝΙΚΟΣ ΖΕΡΒΟΝΙΚΟΛΑΚΗΣ


Αυτός ο Ναός του Απόλλωνα Ζωστήρα, στο Λαιμό της Βουλιαγμένης, μέσα στην πλαζ του Αστέρα, ήταν ο ομφάλιος λώρος της Αθήνας με τη Δήλο.
Σήμερα, κανείς δεν φαίνεται να δίνει σημασία σ' αυτό τον αρχαιολογικό χώρο, που βρίσκεται περιφραγμένος μέσα στην πιο Χάϊ Κλάς παραλία της Αττικής, την πλαζ του Αστέρα. Χιλιάδες άνθρωποι μπαινοβγαίνουν σ' αυτή την πλαζ, όμως κανείς ή έστω ελάχιστοι ρίχνουν μια ματιά, «στα αρχαία», όπως τα λένε αυτοί που τους πέφτει για παράδειγμα η μπάλα στον αρχαιολογικό χώρο, από δίπλα που παίζουν μπήτς βόλεϋ ή ρακέτες και τρέχει κάποιος για να τη μαζέψει.
Τις περισσότερες φορές, όπως και τώρα που τον ξαναφωτογράφιζα, έβλεπα μόνο κάτι πιτσιρίκια να αναρωτιούνται γι' αυτές τις κολόνες, όπως με ρώτησαν κι εμένα. Άλλωστε, πριν από πολλές δεκαετίες (το 1924) αυτό το Ναό τον ανακάλυψαν κάποια παιδιά του ορφανοτροφείου, καθώς έπαιζαν στην άμμο. Έτσι τον ξέθαψαν μετά οι αρχαιολόγοι.
Ο αρχαιολόγος Α. Κουρουνιώτης. με βοηθό τον Μ. Πιττίδη. ανέλαβαν την ανασκαφή, την περίοδο 1926-1927 και έφεραν στο φως ένα πολύ γνωστό Ιερό του αρχαίου Δήμου των Αιξωνιδών Αλών, στο οποίο αναφέρονται ο Στράβωνας, ο Παυσανίας και ο Στέφανος Βυζάντιος. Ο Γεωγράφος Στράβων (1ος π.Χ. αιώνας) αναφέρεται σ' αυτό το Ιερό του Απόλλωνα Ζωστήρα, αλλά και στη θέση που βρίσκεται, με τη φράση: «ΜΑΚΡΑ ΑΚΡΑ ΠΡΩΤΗ ΜΕΤΑ ΤΟΥΣ ΑΙΞΩΝΕΑΣ, ΖΩΣΤΗΡ».
Η «Μακρά άκρα» που αναφέρει ο Στράβωνας δεν είναι άλλη από τη σημερινή περιοχή του Λαιμού της Βουλιαγμένης. Όσο για το όνομα «Ζωστήρ», που φέρει το Ιερό του Απόλλωνα, λέγεται ότι οφείλεται στο γεγονός ότι η λουρίδα της στεριάς πάνω στην οποία είναι κτισμένος μοιάζει με ζώνη.
Υπάρχουν όμως και δυο γραπτές αναφορές σ' αυτό το Ιερό, που ερμηνεύουν με εντελώς διαφορετικό τρόπο την ονομασία του. Η μια από τις δυο αυτές μαρτυρίες ανήκει στον Στέφανο Βυζάντιο, ο οποίος περιγράφει τη γιορτή που γινόταν κάθε χρόνο σ' αυτό το Ιερό, τα «Ζωστήρια»: ΦΑΣΙ ΤΗΝ ΛΗΤΩ ΛΥΣΑΙ ΤΗΝ ΖΩΝΗΝ ΚΑΙ ΚΑΘΕΙΣΑΙ ΕΝ ΤΗ ΛΙΜΝΗ ΛΟΥ-ΣΑΣΘΑΙ ΕΝΤΑΥΘΑ ΘΥΟΥΣΙΝ ΑΛΑΕΙΣ ΛΗΤΟΙ ΚΑΙ ΑΡΤΕΜΙΔΙ ΚΑΙ ΑΠΟΛΛΩΝΙ ΖΩΣΤΗΡΙΩ».
Λένε, γράφει ο Στέφανος Βυζάντιος, ότι η Λητώ έλυσε τη ζώνη της και κάθισε στη Λίμνη (Σημείωση: η Λητώ ήταν έγκυος και ήταν έτοιμη να γεννήσει την Άρτεμη και τον Απόλλωνα. Ο ναός κτίστηκε εκεί που κάθισε η Λητώ και έλυσε τη ζώνη της, δίνοντας έτσι το όνομα ΖΩΣΤΗΡ). Και ο Στέφανος Βυζάντιος συνεχίζει ότι εδώ θυσιάζουν οι κάτοικοι του Δήμου Αλών, στη Λητώ, στην Άρτεμη και στον Απόλλωνα Ζωστήρα.
Ο Παυσανίας (1ος μ.Χ. αιώνας) γίνεται πιο συγκεκριμένος στα «Αττικά» του, αναφερόμενος σ' αυτό το Ιερό: «ΕΝ ΖΩΣΤΗΡΙ ΕΠΙ ΘΑΛΑΣΣΗΣ ΚΑΙ ΒΩΜΟΣ ΑΘΗΝΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΛΛΩΝΟΣ ΚΑΙ ΑΡΤΕΜΙΔΟΣ ΚΑΙ ΛΗΤΟΥΣ. ΤΕΚΕΙΝ ΜΕΝ ΟΥΝ ΤΟΥΣ ΠΑΙΔΑΣ ΕΝΤΑΥΘΑ ΟΥ ΦΑΣΙ, ΛΥΣΑΣΘΑΙ ΔΕ ΤΟΝ ΖΩΣΤΗΡΑ ΩΣ ΤΕΞΟΜΕΝΗΝ, ΚΑΙ ΤΩ ΧΩΡΙΩ ΔΙΑ ΤΟΥΤΟ ΓΕΝΕΣΘΑΙ ΤΟ ΟΝΟΜΑ».
Στον Ζωστήρα -γράφει ο Παυσανίας- που βρίσκεται κοντά στη θάλασσα, υπάρχει και βωμός της Αθηνάς και του Απόλλωνα και της Αρτεμης και της Λητώς. Δεν λένε ότι (η Λητώ) γέννησε εδώ τα παιδιά της, αλλά ότι έλυσε τη ζώνη της σαν ετοιμόγεννη, και γι' αυτό το μέρος πήρε το όνομα (Ζωστήρ).
Ο ναός που ήρθε ξανά στο φως από την ανασκαφή είναι πώρινος, με ορθογώνιο σηκό και οι διαστάσεις του είναι 10,80X6,00 μέτρα. Η είσοδος του βλέπει ανατολικά και η ανέγερση του χρονολογείται στον 6ο π.Χ. αιώνα. Περίπου δυο αιώνες αργότερα (τον 4ο π.Χ. αιώνα) ο ναός συμπληρώθηκε με κίονες σε όλες τις πλευρές του (6 κίονες σε κάθε πλευρά του και από τέσσερις κίονες μπροστά και πίσω).
Το εσωτερικό του Ναού χωρίζεται σε δυο μέρη από έναν τοίχο που ορθώνεται 6,5 μέτρα μετά την είσοδο και χωρίζει το σηκό από το άδυτο. Και επειδή το έδαφος στο σημείο του Ναού έχει πάθει καθίζηση και το έδαφος γύρω από τις αρχαιότητες είναι πιο ψηλά κατά 1,5 μέτρο, το Ιερό παρουσιάζεται σχεδόν σε κάτοψη, με ευκρινέστατα τα μέρη του.
Το δάπεδο του Ιερού είναι στρωμένο με μεγάλες ορθογώνιες πλάκες από τιτανόλιθο, αρμοσμένες στην εντέλεια. Οι αρχαιολόγοι που έκαναν την ανασκαφή στάθηκαν τυχεροί, γιατί τα ίδια τα ευρήματα που έφεραν στο φως ήταν πολύ αποκαλυπτικά για την ταυτότητα του Ιερού.
Στη μέση του σηκού και σε εγκάρσια διάταξη υπάρχουν τρία μαρμάρινα βάθρα που φιλοξενούσαν πάνω τους τα αγάλματα της Λητώς και των παιδιών της, του Απόλλωνα και της Άρτεμης. Σε δυο από αυτά υπάρχει η επιγραφή «ΗΑΛΑΙΕΙΣ ΑΝΕΘΕΣΑΝ».
Μια άλλη πολύ ενδιαφέρουσα επιγραφή βρίσκεται στην πρόσθια όψη μιας τράπεζας από γκρίζο μάρμαρο, που έχει πόδια λιονταριού. Η επιγραφή αυτή δίνει το όνομα του ιερέα του Ναού, που είναι: Πολύστρατος. Αυτός λοιπόν ο ιερέας από το Δήμο των Αλών, μαζί με τους συνεργάτες του, όπως αναφέρεται στην επιγραφή της τράπεζας, επισκεύασαν το Ιερό, ενδιαφέρθηκαν για την κόσμηση του με τα αγάλματα των τριών βάθρων και είχαν την επιμέλεια των θυσιών. Από τη μορφή των γραμμάτων, η επιγραφή αυτή χρονολογείται στον 4ο π.Χ. αιώνα.
Στην αριστερή πλευρά, όπως μπαίνουμε στο ιερό, υπάρχει ένας μαρμάρινος θρόνος, δίπλα στις βάσεις των αγαλμάτων. Τα σκαλίσματα του απομιμούνται ξύλινο έπιπλο, όπως δείχνουν τα χαράγματα στην πλάτη και οι ανάγλυφες γραμμές που αποδίδουν τα πόδια. Οι αρχαιολόγοι θεωρούν ότι ο θρόνος αυτός ανήκει στον ιερέα του ναού.
Ένα άλλο εύρημα είναι τα πόδια χήνας στο ανάγλυφο μιας πλάκας, όπως και στο Λητώο της Δήλου. Στο αριστερό μέρος της εισόδου, έξω από το Ιερό, σώζεται ένα λίθινο αγγείο, που είναι το περιρραντήριο (περιείχε νερό με το οποίο οι ιερείς ράντιζαν

για εξαγνισμό). Στο αριστερό μέρος της εισόδου υπάρχει και ένας μικρός αναθηματικός, μαρμάρινος κίονας που έχει χαραγμένη πάνω του μια ελεγειακή επιγραφή σε δυο στίχους που αναφέρουν ότι ο δωρητής αφιερώνει ένα άγαλμα στον «Χρυσόμαλλο Απόλλωνα». Όλες αυτές οι επιγραφές βοήθησαν ώστε να «ταυτιστεί», χωρίς την παραμικρή αμφιβολία, αυτό το εύρημα με το Ιερό του Απόλλωνα Ζωστήρα, όπως αναφέρεται στις αρχαίες γραπτές πηγές.

Η ανασκαφή αυτού του χώρου επιβεβαιώνει επίσης όσα γράφει ο Παυσανίας και για τη λατρεία της Αθηνάς σ' αυτό το Ιερό. Οι αρχαιολόγοι-ανασκαφείς υπέθεσαν στην αρχή ότι κάπου κοντά θα πρέπει να βρίσκεται και κάποιο ιερό αφιερωμένο στην Αθηνά. Όμως, ο μεγάλος ορθογώνιος βωμός, που βρέθηκε σε απόσταση 6,75 μέτρων μπροστά από το σηκό δίνει μια προφανή εξήγηση ότι χρησίμευε για να θυσιάζουν στην Αθηνά. Οι διαστάσεις του 4,25x2,55 μέτρα. Το Ιερό αυτό είναι κτισμένο σε μια εξαιρετική θέση, πάνω σε μια λουρίδα χαμηλής στεριάς ανάμεσα σε δυο κόλπους, που το καθιστά έτσι ορατό και από τον ένα κόλπο και από τον άλλο. Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι βρίσκεται απέναντι από τις Κυκλάδες, διευκολύνοντας έτσι αυτούς που ήθελαν να ταξιδέψουν από την Αττική για προσκύνημα στη Δήλο.
Από τον την εποχή των Πεισιστρατιδών (τον 6ο π.Χ. αιώνα) η Αθήνα καλλιεργούσε ένα μύθο που συνέδεε τη θεά Αθηνά, προστάτιδα της Αθήνας, με τις θεότητες της Δήλου, προκειμένου να καθαγιάσει τις πολιτικές αξιώσεις της σε ό,τι αφορά τη Δήλο.
Λέει λοιπόν ο μύθος ότι η Αθηνά συναντά στη Βουλιαγμένη (τη ΜΑΚΡΑ ΑΚΡΑ) τη Λητώ που ήταν ετοιμόγεννη και κυνηγημένη από την Ήρα. Της παρέχει τη στήριξη της και τη φυγαδεύει στη Δήλο, ώστε να γεννήσει με ασφάλεια τα παιδιά της.
Το Ιερό του Απόλλωνα Ζωστήρα δεν είναι το μόνο αρχαιολογικό εύρημα που υπάρχει στην περιοχή. Έχουν ανασκαφεί και άλλα οικήματα, όπως είναι τα σπίτια των ιερέων, αλλά και δυο πύργοι, που βρίσκονται σήμερα θαμμένοι στον περιφραγμένο χώρο του ξενοδοχειακού συγκροτήματος του Αστέρα. Ένας πολύ σημαντικός χώρος, που δίπλα του χιλιάδες άνθρωποι απολαμβάνουν τη θάλασσα και μόνο ελάχιστοι από αυτούς του δίνουν σημασία.