θεοῖς σωτῆρσιν ἔθυον καὶ ἀναθήματα ἀνέθηκα

θεοῖς σωτῆρσιν ἔθυον καὶ ἀναθήματα ἀνέθηκα
θεοῖς σωτῆρσιν ἔθυον καὶ ἀναθήματα ἀνέθηκα

NOT IN THIS "NEW GREECE" - ΟΧΙ ΣΕ ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ "ΝΕΑ ΕΛΛΑΔΑ"

NOT IN THIS "NEW GREECE"  - ΟΧΙ ΣΕ ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ "ΝΕΑ ΕΛΛΑΔΑ"
NOT IN THIS "NEW GREECE" - ΟΧΙ ΣΕ ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ "ΝΕΑ ΕΛΛΑΔΑ"

Friday, October 28, 2011

Ή ελληνική γλώσσα απέναντι στην παγκοσμιοποίηση.


του Μιχαήλ Γ. Δανίκα Άναπλ. καθηγητού της Πολυτεχνικής Σχολής του Δ.Π.Θ.

«Ή γλώσσα είναι έργαλείον, με το όποιον ή ψυχή πράττει πρώτον ένδιαθέτως, έπειτα προφέρει τους λογισμούς της. Όταν το έργαλείον είναι άνακόνητον, ίώμενον ή κακά κατασκευασμένον, ατελές έξ ανάγκης μένει και το έργον του τεχνίτου». Τά λόγια αυτά του Αδαμαντίου Κοραή δεν θα μπορούσαν νά ηχούν πιο αληθινά άπό σήμερα. Ή γλώσσα μας εδώ και αρκετά χρόνια δέχεται τήν επίδραση τής αγγλικής, τής κατ' εξοχήν γλώσσης της παγκοσμιοποιήσεως, χωρίς ν' αντιτάσσει κάποιαν (έστω και υποτυπώδη) άμυνα, μέ αποτέλεσμα νά καθίσταται όλο καί πιο πολύ «έργαλείον άνακόνητον».Ή έπίδρασις τής αγγλικής δεν περιορίζεται σε κάποιες μεμονωμένες λέξεις ή φράσεις. Ή επίδρασης δεν περιορίζεται σε ορισμένη τάξη ή ομάδα. Δεν αποτελεί το αποκλειστικό προνόμιο μιας ελίτ, άλλα γίνεται αισθητή πλέον καί στον καθημερινό μας βίο. Οί αγγλισμοί καί οι αγγλικές λέξεις έχουν εισβάλει γιά τά καλά στην γλώσσα μας καί ή εισβολή αυτή λαμβάνει συν τω χρόνω καί άνησυχητικώτερες διαστάσεις. Δέν έχουμε παρά νά κοιτάξουμε γύρο: μας τους τίτλους περιοδικών ή καί εφημερίδων καί θά τρομάξουμε άπό έναν πρωτοφανή κατακλυσμό άπό «live», «in», «out», «crash», «media», «super», «champion», «market», «down» κ.λπ. Θέλετε ονομασίες τηλεοπτικών διαύλων ή ραδιοφωνικών σταθμών; Θά φρίξετε άπό «Flash», «Mega», «Antenna", «Seven X», «Alpha», «Alter» καί πάει λέγοντας. Τί άραγε ωθεί καναλάρχες, δημοσιογράφους καί μιά ιδιόμορφη μερίδα ανθρώπων πού ναρκισσευομένη αυτοχαρακτηρίζεται «πνευματική ηγεσία τού τόπου», τί ωθεί όλους αυτούς νά χρησιμοποιούν αγγλικές λέξεις καί ονομασίες; Τί ωθεί όλους εμάς τους υπολοίπους, ν' αγοράζουμε τά συγκεκριμένα περιοδικά καί τις οποίες εφημερίδες, ν' αποχαυνωνόμαστε γιά ώρες ατέλειωτες μπρος στη μικρή οθόνη, τί μας κάνει εμάς τους υπόλοιπους νά θέλουμε σώνει και καλά το κουτσούρεμα τής γλώσσης μας, τί μάς ωθεί νά μεταβληθούμε διά παντός σε λωτοφάγους πολίτες στή χώρα τής αλαλίας; Ειν' ολ' αυτά απόρροια τής καλπαζούσης παγκοσμιοποιήσεως, τής αδιαφορίας μας γιά τήν γλώσσα μας ή τής υίοθετήσεως από πλευράς μας μιας ευκολοχώνευτης (και δίχως ιδιαίτερες απαιτήσεις) γλώσσης, διότι ακριβώς είναι ή πιο εύκολη καί γρήγορη λύση; Μήπως ίσως ή όλη στάση μας είναι απόρροια καί τών τριών προαναφερθέντων παραγόντων;Ή αγγλική έχει ολέθριες συνέπειες καί μάλιστα σε δύο επίπεδα: αυτό τής γλώσσης τής επιστήμης και αυτό τής καθημερινής μας ζωής. Ας εξετάσουμε το πρώτο: Με δεδομένο ότι οι Έλληνες επιστήμονες - καί δή τών θετικών κλάδων - θέλουν νά δημοσιεύουν τις εργασίες των σε αγγλόφωνα επιστημονικά περιοδικά1, ή ελληνική επιστημονική ορολογία δεν χρησιμοποιείται, ούτε καλλιεργείται ούτε εμπλουτίζεται. Συνέπεια τούτου είναι να φυτοζωούν τα οποία ελληνικά επιστημονικά περιοδικά πού εξακολουθούν νά υπάρχουν. Ακόμη δε και σ' εκείνα πού συνεχίζουν νά υπάρχουν είναι ορατή ή υιοθέτηση αυτούσιων όρων της αγγλικής επιστημονικής ορολογίας. [Το ανησυχητικό άλλα και ταυτοχρόνως εξόχως κωμικόν είναι ότι καθηγητές πανεπιστημίου, κατά την διάρκεια συνελεύσεων των τμημάτων τους, πολλές φορές αποφεύγουν τις ελληνικές λέξεις λέγοντας πώς, π.χ. «ό τάδε έγραψε το paper (!), «ό editor – in chief - του δείνα περιοδικού», «το paper πέρασε άπό review», «ή κατάσταση περτουρμπάρεται» (!!!) και πολλά άλλα τέτοια θαυμαστά! Αν όμως έτσι κατάντησε νά όμιλή ή «πνευματική αριστοκρατία», τότε...].0ι συνέπειες της υίοθετήσεως αγγλικών λέξεων και αγγλισμών στον καθημερινό μας βίο είναι ακόμη σοβαρώτερες. Ποιοι άπό εμάς δέν καταλαβαίνουν πλέον λέξεις όπως Weekend, time out, manager, management, society, limit up, limit down, champions league, (παλαιότερα το λέγαμε κύπελλο πρωταθλητριών), cameraman (εικονολήπτης), σύνδεση live (αντί τού ορθού «απ' ευθείας σύνδεση») [οί διάφοροι δημοσιογραφίσκοι και τηλεοπτικοί αστέρες της συμφοράς τούτο το αποδίδουν ώς «ζωντανή σύνδεση», λές και μπορεί νά ύπαρξη και «πεθαμένη σύνδεση»], in, out και άλλες και άλλες, ωνούκ έστιν αριθμός... Ή υιοθέτηση τόσων λέξεων καί φράσεων οδηγεί μέ μαθηματικήν ακρίβεια στο νά ομιλούν οί μελλοντικές γενιές τών Ελλήνων μιά greeklish διάλεκτο. Μιά διάλεκτο αποδυναμωμένη, άνευρη, άποστεωμένη, έστερημένη άπό τήν ζωηρότητα καί τήν εκφραστικότητα της ελληνικής. Πολύ φοβούμαι ότι τά oρια της γλώσσης άλλα καί τού κόσμου τών γενεών πού έρχονται θά είναι πολύ περιορισμένα καί άμερικανοαγγλικά χρωματισμένα...2
Μέχρις εδώ περιορισθήκαμε σέ κάποιες επισημάνσεις, λίγο - πολύ γνωστές σέ πολλούς. Το θέμα είναι τί προτείνουμε, τί δέον γενέσθαι. Νομίζω ότι ή αντίσταση στην πορεία αυτή τού ολέθρου 3 είναι - όπως καί άλλοτε σέ καιρούς χαλεπούς γιά τους Έλληνες- ή ιδιωτική πρωτοβουλία. Γιά παράδειγμα, ό Όμιλος γιά τή Διεθνοποίηση της Ελληνικής Γλώσσας στον Πειραιά εργάζεται συστηματικά γιά τήν γλώσσα μας άπό το 1989. Εκδίδει το μηνιαίο περιοδικό «Ή Γλώσσα μας», οργανώνει διαλέξεις, ένώ μέλη του συμμετέχουν σέ τηλεοπτικές εκπομπές. Άλλο λαμπρό παράδειγμα, ή φιλόλογος Άννα Τζιροπούλου - Ευσταθίου, στο ενεργητικό τής οποίας είναι καί ή εξαίρετη εργασία γύρω από τήν επίδραση τής ελληνικής επί τών σημαντικωτέρων ευρωπαϊκών γλωσσών, προσπαθεί νά διδάξη σωστά τήν αρχαία ελληνική σε μικρά παιδιά καί νά εμφύσηση - μέ επιτυχία καθώς φαίνεται - σ' αυτά τήν αγάπη προς τήν αρχαία μας κληρονομιά. Ποιος άπ' όσους παρακολούθησαν τήν τηλεοπτική εκπομπή «συν και πλην», τον Οκτώβριο του 1999 στην ΝΕΤ, δεν συνεκινήθη βλέποντας παιδιά κάθε ηλικίας άπό 5 έως και 12 ετών, να γνωρίζουν αρχαία κείμενα και να τα μεταφράζουν ορθά; Άκραδάντως, λοιπόν, πιστεύω σε τέτοιες λαμπρές θαραλέες προσπάθειες εμπνευσμένων ανθρώπων. Ίσως απορήσει κάποιος, γιατί φαίνεται ότι αγνοώ τήν ελληνική πολιτεία και τον ρόλο πού αυτή μπορεί να παίξη. Ή ελληνική πολιτεία, όμως, απεδείχθη ανθελληνική κατά τό πρόσφατο παρελθόν. Νά λησμονήσουμε τήν Ράλλειο «μεταρρύθμιση» του 1976 και την επιβολή του μονοτονικού τό 1982;4 Νά θυμηθούμε τήν αδράνεια της πολιτείας καθώς βλέπει και τό τελευταίο χωριό νά κατακλύζεται άπό ξένες επιγραφές; Τά παιδιά μας πλέον πηγαίνουν στο «snack bar» , στην cafeteria, στο , έχουν ενα κάποιο ιδιαίτερο Ιοοκ;, συμφωνούν λέγοντας ΟΚ, διαφωνούν λέγοντας ΝΟ, διαβάζουν Crash και Νitro παίζουν beach volley, ενδιαφέρονται μόνο γιά money, οι φαντασιώσεις τους είναι στο limit up, ένώ ή γλωσσική τους παιδεία στο limit down... Και ή πολιτεία καθεύδει (ή και ενθαρρύνει;)... Γιά oλα τά παραπάνω είμαι πολύ σκεπτικός και επιφυλακτικός απέναντι σέ μια πολιτεία τέτοια. Απέναντι σέ μιά πολιτεία πού προωθεί, συντηρεί και αμείβει καθηγητές πανεπιστημίου πού μανιωδώςπροπαγανδίζουν μέσα άπό τά δποια συγγράμματα τους τήν κατάργηση του ελληνικού αλφαβήτου και τήν αντικατάσταση του από τό λατινικό 5.
Στο πλαίσιο της παγκοσμιοποιήσεως είναι φυσικό κάποιοι νά προσδοκούν ότι μέ τήν επιβολή της αγγλικής θά ύπαρξη και επιβολή κάποιου δεδομένου «μοντέλου αναπτύξεως» γιά όλον τον κόσμο. Όπερ σημαίνει νά καταναλίσκουν οι κοινωνίες όλο και περισσότερα αγαθά σέ μιά ατμόσφαιρα Ντίσνεύλαντ. Ή παγκοσμιοποίηση είναι στενά συνυφασμένη μέ τήν επιβολή ενός άκρατου καταναλωτισμού, μέ τήν ολίγον κατ' ολίγον αφαίρεση ή καταστροφή τών εθνικών ιδιαιτεροτήτων, έν τέλει μέ τήν κατίσχυση μιας αβάστακτης πολιτισμικής ομοιομορφίας 6.
Ή άμερικανοαγγλική θά είναι βέβαια ή γλώσσα στην οποία θά συνεννοούνται (ή θά γρυλλίζουν) τά άποδέλοιπα τών εθνών μεταξύ τους. Ό Ford, ιδρυτής της ομώνυμης αμερικανικής αυτοκινητοβιομηχανίας, τό είχε πει κάπως διαφορετικά αρκετά χρόνια προ τού Β' Παγκοσμίου πολέμου: «Εκεί όπου αγοράζουν τίς [αμερικανικές] ταινίες σήμερα, θά αγοράσουν ευκολότερα τά αμερικανικά προϊόντα αύριο».Ή υιοθέτηση άπό πλευράς μας - άκριτη και βιαστική- τόσων λέξεων της σημερινής γλώσσης της παγκοσμιοποιήσεως οδηγεί στον γλωσσικό μας ακρωτηριασμό και φυσικά στην πολιτισμική μας αφυδάτωση. Όπως σωστά σημειώνει ό Σ. Καργάκος7, «ή κρίση, πού ενυπάρχει στη γλωσσική, δηλαδή στην καθαρά εκφραστική πλευρά τής νεοελληνικής πολιτισμικής ζωής, γίνεται εντονότερη από τό γεγονός ότι σ' ένα πολυσήμαντο γλωσσικό πρόβλημα και συγκεκριμένα σε μιά επέλαση ενός ξενικού τρόπου έκφρασης και σκέψης, εμείς αντιπαραθέτουμε μιά γλωσσική αδράνεια, μιά γλωσσική αναισθησία». Αυτή ή γλωσσική αδράνεια χαρακτηρίζει πρωτίστως τήν λεγομένη «πολιτική και πνευματική ηγεσία» τού τόπου. Όταν τό οιονδήποτε πολιτικό οντά¬ριο πάει clubbing, ομιλεί περί των media, διακηρύσσει ότι οι θέσεις του είναι politically correct, ψωνίζει τά πιο in ρούχα από τά πιο exclusive καταστήματα, πίνει πάντα cocktail, είναι οπαδός ενός super club και συμμετέχει σε debate, τότε τί νά ελπίσουμε γιά τον συνήθη πολίτη τής χώρας μας; Και οι δυο ενταφιάζουν - με τον τρόπο του ό καθείς - τήν ελληνική, ενταφιάζοντας βέβαια «[τά κάρπιμα πολιτιστικά στοιχεία και τή δημιουργική μας θέρμη] στις δυσώδεις "χωματερές" μιας ληθαργικής πνευματικής ηγεσίας και μιας αδίστακτης πολιτικής συμφεροντολογίας».Στην τωρινή πορεία ολέθρου, με τήν πολιτεία καθεύδουσα (αν όχι ποιούσα τίποτε χειρότερο...), εστία αντιστάσεως πρέπει νά γίνη ό καθένας μας. Στον χώρο τής εργασίας του ό καθένας. Έχω τήν αίσθηση ότι πρέπει ν' αγωνισθούμε, ό καθένας μας γιά τήν γλώσσα μας και γιά μιά «ζώσα αντίληψη τής παιδείας»8, γιά νά γεωργήσουμε συνειδήσεις, συνειδήσεις μάλιστα «πού παράγονται από τήν κλασική παιδεία [και πού δεν είναι διόλου βολικές στά σύγχρονα καθεστώτα μας»
8. Χρέος όλων μας είναι νά θυμηθούμε «τής καταγωγής μας τή φορεσιά». Διότι, παραφράζοντας τον λαμπρό σύγχρονο ιστορικό Κ. Χατζηαντωνίου, «θυμούμαι σημαίνει υπάρχω. Γιά τόν Ελληνισμό ή μνήμη και ή γλώσσα είναι οί άσβεστες πυρές τής εθνικής του ενέργειας. Θυμούμαι τόν Ελληνισμό μου και τήν γλώσσα μου σημαίνει ότι αποκτά ή Ιστορία νόημα».


---------------------------------------------------1 Και πώς νά εμπλουτίζεται ή ελληνική γλώσσα τής επιστήμης, δταν μεγαλόσχημοι καθηγητές πανεπι¬στημίου (πρώτης βαθμίδος!) υπογράφουν άνερυθριάστως κείμενα βρίθοντα ορθογραφικών λαθών; "Ετσι βλέ¬πουμε σέ κείμενα πανεπιστημιακών μαργαριτάρια δπως «κατευθίνσεων», «κολλυμματων» κ.ά. Οί φοιτητές δέν πηγαίνουν πίσω. Σέ κείμενο τοϋ Συλλόγου Φοιτητών Πολυτεχνικής Σχολής Ξάνθης, 7 μόλις γραμμών, υπήρξαν λάθη δπως «δυστηχώς», «άμεσσες», «ζητάμε νά μας ένημερώσεται»...2 Γνωστή ή φράσις τοΰ φιλοσόφου Βίττγκενστάιν: «Τά δρια τοΰ κόσμου μου είναι τά δρια τής γλώσσας μου».3 "Ιδε τό βιβλίο τής Χ. Τσικοπούλου, «Ή μονοτονική γραφή - Ό σύγχρονος Δούρειος ίππος», έκδ. Παρου¬σία, 1995, Αθήνα.4 Σημειώνει ή Χ. Τσικοπούλου στό προαναφερθέν βιβλίο της «Τά μεσάνυχτα της 11.1.1992 [και ένώ στην συνεδρία της Βουλής τό θέμα ήταν: Συζήτηση στον νόμο γιά τήν εγγραφή μαθητών στά Λύκεια], ένώ είχε περατωθή ή συζήτηση αυτή, τελείως αιφνίδια ώς άρθρο 2, εισάγεται ένα εντελώς άσχετο -και εθνικά πρωτίστως μεγάλο- θέμα: ή επιβολή τοΰ μονοτονικού» (σ. 59).5 Χαρακτηριστική ή περίπτωση τού Αθανασίου Ε. Παπά, καθηγητού τού Πανεπιστημίου Αθηνών, ό όποιος στό βιβλίο του «Διδακτική γλώσσας και κειμένων», τονίζει δτι «μέ τό λατινικό αλφάβητο εισάγουμε τή φωνητική γραφή χωρίς καμμιά οπτική δυσαρέσκεια» (!!!) "Ιδε γιά περισσότερα τό άρθρο τού Γιάννη Ντάσκα «Καταργήστε τά Ελληνικά», Αδέσμευτος Τύπος, Δευτέρα 11/10/1999, σ. 9.6 "Ιδε γιά παράδειγμα, Ο. Ρ&γε 61 Ρ. Κίζζί, «νετ$ Ια ιτιεοϋαΙίχ&Ιίοη Ιοί&ΐε», σσ. 11-20, καθώς και Ο. ί3$Η, «ΐΑαιΙΙιίΓε (1ε ιτ)85$ε εη ςιιεχίϊοη», σσ. 21-36, στην γαλλική επιθεώρηση «Νουνεΐΐε Εοοίε», η. 39, 1982. Ακόμη, τά τεύχη τής επιθεωρήσεως «έΐέπιεπίχ» τού φθινοπώρου 1990 (η. 69) και της ανοίξεως 1991 (η. 70).
7 "Ιδε, Ζ. Καργάκου, «Αλαλία», έκδ. ΟυΐεηοεΓ£, \8 "Ιδε, Ρένου Αποστολίδη, «Κριτική τοϋ Μεταπο έκδοσις ήτο τοΰ Κολλάρου, 1962).
α 1986 (δεύτερη εκδοσις).>», έκδ. Τά Νέα Ελληνικά, Αθήνα, 1970 (ή πρώτη