θεοῖς σωτῆρσιν ἔθυον καὶ ἀναθήματα ἀνέθηκα

θεοῖς σωτῆρσιν ἔθυον καὶ ἀναθήματα ἀνέθηκα
θεοῖς σωτῆρσιν ἔθυον καὶ ἀναθήματα ἀνέθηκα

NOT IN THIS "NEW GREECE" - ΟΧΙ ΣΕ ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ "ΝΕΑ ΕΛΛΑΔΑ"

NOT IN THIS "NEW GREECE"  - ΟΧΙ ΣΕ ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ "ΝΕΑ ΕΛΛΑΔΑ"
NOT IN THIS "NEW GREECE" - ΟΧΙ ΣΕ ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ "ΝΕΑ ΕΛΛΑΔΑ"

Friday, October 28, 2011

Η γέννηση της ποίησης





Φρίντριχ Νίτσε: “Η χαρούμενη γνώση” Βιβλίο II

Γι' αυτό εκείνοι οι άνθρωποι υπέθεσαν πως ίσως τον ακολουθεί και η ψυχή των θεών! Ήθελαν λοιπόν να εξαναγκάσουν τους θεούς με το ρυθμό και να ασκήσουν μια δύναμη πάνω τους η ποίηση ήταν η μαγική παγίδα που έστηναν για τους θεούς. Υπήρχε μια ακόμη πιο παράξενη ιδέα που μπορεί να συνέβαλε περισσότερο απ' όλες στη γέννηση της ποίησης. Στους Πυθαγόρειους εμφανίζεται αυτή ως φιλοσοφική διδασκαλία και ως παιδαγωγικό τέχνασμα αλλά πολύ πριν να εμφανιστούν οι φιλόσοφοι, οι άνθρωποι απέδιδαν στη μουσική, και μάλιστα στο ρυθμικό στοιχείο της μουσικής, την ικανότητα να εκφορτίζει τα συναισθήματα, να εξαγνίζει την ψυχή, να μαλακώνει την ferocia animi
44. Όταν χανόταν η σωστή ένταση και αρμονία της ψυχής, οι άνθρωποι έπρεπε να αρχίσουν να χορεύουν, ακολουθώντας το ρυθμό του τραγουδιστή: αυτή ήταν η συνταγή τούτης της θεραπευτικής. Έτσι κατάφερε ο Τέρπανδρος να καταστείλει μια στάση, ο Εμπεδοκλής να ησυχάσει έναν μανιακό και ο Δάμων να εξαγνίσει έναν νέο που είχε πάθει ερωτικό μαρασμό, αυτήν , επίσης τη θεραπεία προσπαθούσαν να εφαρμόσουν στους θεούς όταν αυτοί λυσσούσαν από δίψα για εκδίκηση. Πρώτα-πρώτα, ανεβάζοντας στα ύψη την παράφορα και την έκρηξη των συναισθημάτων τους ως τα άκρα, δηλαδή κάνοντας το φρενιασμένο θεό τρελό και τον εκδικητικό λυσσασμένο από τη δίψα της εκδίκησης: όλες οι οργιαστικές λατρείες αποβλέπουν στο να εκφορτίσουν την FEROCIA κάποιας θεότητας μετατρέποντας την σε όργιο έτσι ώστε να νιώσει αυτή πιο ελεύθερη και πιο ήρεμη στη συνέχεια και να αφήσει τους ανθρώπους ήσυχους. Η λέξη , ετυμολογικά, σημαίνει καταπραϋντικό μέσο, όχι επειδή είνει. — Όχι μόνο στα λατρευτικά τραγούδια αλλά και στα κοσμικά τραγούδια των αρχαιότερων χρόνων ο ρυθμός θεωρείται πως έχει μαγική δύναμη. Για παράδειγμα, τις δραστηριότητες της άντλησης του νερού ή της κωπηλασίας τις συνοδεύουν τραγούδια που υποτίθεται πως μαγεύουν τους δαίμονες που δρουν εκεί τους κάνουν υπάκουους και τους αιχμαλωτίζουν, μετατρέποντας τους σε όργανα των ανθρώπων. Κάθε φορά που ενεργεί κανείς έχει ένα κίνητρο για τραγούδι: κάθε ενέργεια εξαρτάται από τη βοήθεια των πνευμάτων και το μαγικό τραγούδι και η επωδή μοιάζουν να είναι η αρχέγονη μορφή της ποίησης. Οι στίχοι χρησιμοποιούνταν επίσης και στους χρησμούς — οι Έλληνες ισχυρίζονταν πως το εξάμετρο είχε εφευρεθεί στους Δελφούς — επειδή κι εδώ ο ρυθμός όφειλε να ασκήσει τον εξαναγκασμό του. Το να ζητήσεις ένα χρησμό σήμαινε αρχικά (σύμφωνα με την ετυμολογία της λέξης που μου φαίνεται πιθανότερη) να υποβληθείς σε μια απόφαση: οι άνθρωποι σκέφτονταν ότι μπορούσαν να εξαναγκάσουν το μέλλον κερδίζοντας την εύνοια του Απόλλωνα, που, σύμφωνα με την αρχαιότερη άποψη, είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένα θεό ο οποίος προβλέπει το μέλλον. Από τη στιγμή που προφέρεται η φόρμουλα, με κυριολεκτική και ρυθμική ακρίβεια, δένει το μέλλον. Η φόρμουλα όμως είναι εφεύρεση του Απόλλωνα, που μπορεί να δέσει ακόμη και τις θεές της μοίρας επειδή είναι ο θεός του ρυθμού. — Για να δούμε το πράγμα συνολικά: τι μπορούσε να 'ναι πιο ωφέλιμο από το ρυθμό γι' αυτό το αρχαίο, προληπτικό είδος των ανθρώπων; Με το ρυθμό μπορούσες να κάνεις τα πάντα: να προ¬ωθήσεις με μαγικό τρόπο μια δουλειά να αναγκάσεις ένα θεό να εμφανιστεί, να σταθεί κοντά και να ακούσει να πλάσεις το μέλλον όπως θέλεις εσύ να αποφορτίσεις την ψυχή σου από οποιαδήποτε υπερβολή (από την αγωνία, τη μανία, τον οίκτο ή την εκδικητικότητα), κι όχι μόνο τη δική σου ψυχή αλλά και την ψυχή του πιο κακού δαίμονα. Δίχως το στίχο ήσουν ένα τίποτα-με το στίχο γινόσουν θεός. Ένα τέτοιο θεμελιακό αίσθημα δεν ήταν δυνατόν πια να ξεριζωθεί εντελώς ακόμη και σήμερα, ύστερα από χιλιάδες χρόνια αγώνα εναντίον αυτών των προλήψεων, οι σοφότεροι ανάμεσα μας εξακολουθούν να γίνονται τρελοί του ρυθμού, έστω και μόνο για το λόγο ότι νιώθουν μερικές φορές πως μια σκέψη είναι πιο αληθινή επειδή απλώς έχει μετρική μορφή και βγαίνει προς τα έξω μ' ένα θεϊκό σκίρτημα και πήδημα. Δεν είναι πολύ διασκεδαστικό το ότι ακόμη και σήμερα οι πιο σοβαροί φιλόσοφοι, οι τόσο αυστηροί συνήθως όσον αφορά στη βεβαιότητα, εξακολουθούν να επικαλούνται ποιητικές φράσεις για να κάνουν τις ιδέες τους πιο ισχυρές και πιο πιστευτές; Παρ' όλο που είναι πιο επικίνδυνο για μια αλήθεια να την εγκρίνουν παρά να την αντικρούουν οι ποιητές;
Γιατί, όπως είπε ο Όμηρος: «Πολλά ψέματα λένε οι αοιδοί!»