θεοῖς σωτῆρσιν ἔθυον καὶ ἀναθήματα ἀνέθηκα

θεοῖς σωτῆρσιν ἔθυον καὶ ἀναθήματα ἀνέθηκα
θεοῖς σωτῆρσιν ἔθυον καὶ ἀναθήματα ἀνέθηκα

NOT IN THIS "NEW GREECE" - ΟΧΙ ΣΕ ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ "ΝΕΑ ΕΛΛΑΔΑ"

NOT IN THIS "NEW GREECE"  - ΟΧΙ ΣΕ ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ "ΝΕΑ ΕΛΛΑΔΑ"
NOT IN THIS "NEW GREECE" - ΟΧΙ ΣΕ ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ "ΝΕΑ ΕΛΛΑΔΑ"

Saturday, April 23, 2011

ΠΟΛΛΑ ΚΟΙΝΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΙΝΔΙΑΣ






ΠΟΛΛΑ ΚΟΙΝΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΙΝΔΙΑΣ



Μι λᾷ ὁ δρ. Μπάρατ Γκούπτ:

ΠΟΛΛΑ ΚΟΙΝΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΙΝΔΙΑΣ


Ἕλληνες στὴν Ἰνδία στὸ ἀπώτατο παρελθόν




Συνάντησα πρόσφατα στην πρωτεύου­σα της Ινδίας τον κ. Μπάρατ Γκούπτ, καθηγητή φιλολογίας και μουσικολόγο _ στο Πανεπιστήμιο του Νέου Δελχί, κα­θώς επίσης κα λέκτορα της ινδικής μουσικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Ό δρ Γκούπτ ειδικεύεται στο κλασικό ελληνικό κα ινδικό θέατρο, έχει δημοσιεύσει πλείστα άρθρα αναφορικά με τήν Αρχαία Ελλάδα κα έχει δώσει διαλέξεις σε όλα σχεδόν τα ελληνικά πανεπιστήμια κα σε μεγάλο αριθμό πανε­πιστημίων στην Το Ευρώπη κα τήν Αμερική με θέμα το αρχαίο ελληνικό κα ινδικό δράμα 1994 εξεδόθη το βιβλίο του με τίτλο «Dramatic concepts greec and indian», και αυτήν τήν στιγμή γράφει ένα καινούργιο βιβλίο σχετικά με το άρχαίο ελληνικό θέατρο. Είναι επίλεκτο μέλος τοϋ Ιδρύματος Ωνάση και το 1998 ήταν μέ λος τής επιτροπής απονομής τών βραβείων Ωνάση.

Η ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΙΝΔΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΟΥ

«∆»: Κύριε G upt, σὲ ποιά ἐποχὴ τοποετεῖτε τὴν πρώτη ἐπαφὴ Ἑλλήνων καὶ Ἰνδῶν;

δρ Γκούπτ: Κατά τήν γνώμη μου ή γνωριμία Ελλήνων κα Ινδών ανάγεται στο απώτατο παρελθόν, περί το 6.000 π.Χ. Βέβαια οι επι σκέψεις τών Διονύσου, Δί α και Περσέα καλύπτονται ἀπὸ τὸν πέπλο τοῦ μύθου στὴν Ἰνδία, καὶ ἡ ἐπίσημη θέση τῶν Ἰνδῶν ἱστορικῶν εἶναι ὅτι ὁ πρῶτος Ἕλληνας ποὺ ἐπεσκέφθη τὴν Ἰνδία εἶναι ὁ Σκύλαξ ὁ Καρυανδεύς, ὁ ὁποῖος εὑρίσκετο στὴν ὑπηρεσία τοῦ Πέρση βασιλιᾶ ∆αρείου Α΄, στὸ τέλος τοῦ 6ου αἰ. π.Χ.

Οἱ δύο λαοὶ εἶχαν τὴν εὐκαιρία νὰ γνωρισθοῦν καλύτερα στὴν περσικὴ αὐλή, ὅπου συχνὰ ὑπηρετοῦσαν τόσο οἱ μὲν ὅσο καὶ οἱ δέ. Ὅσον ἀφορᾷ στοὺς Ἰνδούς, προσελαμβάνοντο ἀπὸ τοὺς Πέρσες βασιλεῖς εἴτε ὡς ἰατροὶ εἴτε ὡς τοξότες. Κάποιοι μάλιστα ἐξ ὅσων ἐξεστράτευσαν μαζὶ μὲ τοὺς Πέρσες ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος (στὸν Μαραθῶνα) ἔμειναν στὴν χώρα σας.

Οἱ Ἰνδοὶ γνώριζαν πολὺ καλὰ τοὺς Ἴωνες φιλοσόφους καὶ τὸν Πυθαγόρα. Πολὺ γνωστὸς ἐπίσης στὴν Ἰνδία ἦταν καὶ ὁ Ἀσκληπιός, γιὰ τὸν ὁποῖο λέγεται ὅτι εἶχε ἐπισκεφθῆ τὸ Ἀφγανιστάν.

Βέβαια, ὅπως εἶναι γνωστό, ἡ παρουσία τῶν Ἑλλήνων στὴν Ἰνδία καὶ ἀκόμη περισ­σότερο στὸ Βόρειο Πακιστὰν ἔγινε ἔντονη μὲ τὴν ἐκστρατεία τοῦ Ἀλεξάνδρου καὶ τοὺς ἐπιγόνους, οἱ περισσότεροι ἐκ τῶν ὁποίων ἐγκαταστάθηκαν στὸ Παντζὰμπ (Πενταποταμία) καὶ τὴν Βακτριανή. Ἡ κόρη τοῦ Σελεύκου παντρεύτηκε τὸν Ἰνδὸ βασιλιὰ Chandragupta. Οἱ ἐπίγονοι βασίλευσαν γιὰ πάρα πολλὰ χρόνια, σεβάσθηκαν ἢ καὶ υἱο­θέτησαν τὰ ἰνδικὰ ἔθιμα, χωρὶς παρ’ ὅλα αὐτὰ νὰ ἀπωλέσουν τὴν ταυτότητά τους καὶ τέλος (ὑπολογίζω 200 χρόνια μετὰ περίπου) ἀφωμοιώθηκαν. Ἡ ἐπίδραση τῆς ἑλληνικῆς τέχνης εἶναι ἐμφανὴς ἀκόμη καὶ σήμερα στὴν λεγόμενη γλυπτικὴ τῆς Gandhara, ὅπου οἱ Ἰνδοὶ θεοὶ ἀπεικονίζονταν μὲ ἑλληνικὰ χαρακτηριστικὰ καὶ ἑλληνικὴ τεχνοτροπία.



Οἱ ἐπαφὲς τῶν δύο λαῶν διεκόπησαν μὲ τὴν ἐπικράτηση τοῦ Χριστιανισμοῦ, ὅταν ἄλλαξε ἄρδην ὁ τρόπος σκέπτεσθαι τῶν Ἑλλήνων.

«∆»: Κύριε Gupt, τί θὰ εἴχατε νὰ μᾶς πῆτε γιὰ τὴν θεωρία περὶ Ἰνδοευρωπαίων;

δρ Γκούπτ: Ἐπικρατεῖ μεγάλη σύγχυση, δεδομένου ὅτι δὲν ὑπάρχουν εὑρήματα ποὺ νὰ ἀποτελοῦν τὴν στέρεη βάση της. Ἐγὼ θὰ μιλοῦσα μᾶλλον γιὰ τὴν ὕπαρξη (κατὰ τὴν ἀρχαία ἐποχὴ) μιᾶς πολιτιστικῆς «ζώνης», ἡ ὁποία περιελάμβανε τὴν Ἰνδία, τὴν Περσία, τὴν Αἴγυπτο καὶ τὴν Ἑλλάδα καὶ στὰ πλαίσια τῆς ὁποίας ἐλάμβαναν χώρα ἐμπορικὲς καὶ πολιτιστικὲς ἀνταλλαγὲς καθὼς καὶ ἀνταλλαγὲς τεχνογνωσίας καὶ πολε­μικῆς στρατηγικῆς. Ἐκεῖνο ποὺ ἐκπλήσσει, εἶναι ὅτι ὑπάρχουν μεγαλύτερες ὁμοιότητες ἀνάμεσα σὲ Ἰνδοὺς καὶ Ἕλληνες παρὰ ἀνάμεσα σὲ Ἰνδοὺς καὶ Πέρσες παραδείγματος χάριν. Πάνω σ’ αὐτὲς τὶς ὁμοιότητες θὰ ἤθελα νὰ σταθῶ. Αὐτὸ εἶναι τὸ σημαντικό.

«Προσευχόμουν στὴν Ἑλληνίδα θεὰ Ἀθηνᾶ»

Θὰ θέλατε νὰ μᾶς ἀναπτύξετε τὸ θέμα; Παρουσιάζει ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον ἡ ὕπαρξη κοινῶν γνωρισμάτων ἀνάμεσα σὲ δύο λαοὺς τόσο μακρινούς.

δρ Γκούπτ: Ἡ Ἑλλάδα εἶναι γνωστὴ γιὰ τὰ ἐπιτεύγματά της στὶς ἐπιστῆμες, τὶς τέχνες, τὴν φιλοσοφία, τὴν λογοτεχνία, ποὺ ἀπετέλεσαν ἀναμφίβολα τὴν βάση τοῦ Εὐρωπα­ϊκοῦ Πολιτισμοῦ. Ἡ Εὐρώπη ὑπάρχει μόνο 600 χρόνια καὶ ζῇ μέσα ἀπὸ τὸν ἑλληνικὸ πολιτισμό. Ὅμως παραβλέπονται οἱ ἄλλες ὄψεις τῆς ζωῆς τῆς Ἑλλάδας (ποὺ δὲν ἐπη­ρέασαν ἄμεσα τὴν Εὐρώπη), καὶ ποὺ εἴτε ἔπαψαν νὰ ὑπάρχουν (λόγῳ τῆς ἔλευσης τοῦ Χριστιανισμοῦ) εἴτε χάθηκαν μέσα στὶς φολκλορικὲς παραδόσεις καὶ δὲν ἔτυχαν τῆς πρέπουσας σημασίας ἀπὸ τοὺς ἱστορικούς.

Ὁ τρόπος ζωῆς καὶ ἡ θρησκεία τῆς προχριστιανικῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Ἰνδίας παρου­σιάζουν καταπληκτικὲς ὁμοιότητες. Καὶ οἱ δύο λαοὶ ἦσαν πολυθεϊστὲς (bahudevatva),


Προτομὴ τοῦ Μ. Ἀλεξάνδρου. («Κεντρικὸ Μουσεῖο» τῆς Jaipur.)

ἀκολουθοῦσαν τὸν ἴδιο τρόπο λατρείας (προσφορές), παρόμοια ἔθιμα, ἀκόμη καὶ ἡ μουσική τους μοιάζει πολύ. Ἡ παραδοσιακὴ ἑλληνικὴ μουσικὴ βρίσκεται πιὸ κοντὰ στὴν ἰνδικὴ ἀπ’ ὅ,τι στὴν εὐρωπαϊκή. Τὸ ἀρχαῖο ἰνδικὸ καὶ ἑλληνικὸ δρᾶμα παρουσιάζουν κοινὰ στοιχεῖα τόσο στὶς σημειολογικὲς κινήσεις ὅσο καὶ στὸν χορό, τὴν μουσικὴ καὶ τὸν διάλογο. Μεγάλη ἡ διαφορά τους μὲ τὸ μετα-ἀναγεννησιακὸ θέατρο τῆς Εὐρώπης.

Τὸ κυριώτερο ὅμως εἶναι τὸ ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἐνστερνίζονταν ἀνάλογες ἀξίες, ἰδέες, ὅπως εἶναι ἡ ἰδέα τοῦ μιάσματος (asauca) καὶ τῆς κάθαρσης (itivrtta), τῆς λατρείας καὶ ἀπόδοσης τιμῶν στοὺς προγόνους, τῆς προστασίας τοῦ ἱκέτου, τῆς ἱερότητος τοῦ ὅρκου, τῆς ἀξίας τῆς ἀνθρώπινης ζωτικότητας. Ὅπως στὴν προχριστιανικὴ Ἑλλάδα ἔτσι καὶ στὴν Ἰνδία ὁ δυϊσμὸς ἀνάμεσα σὲ καλὸ καὶ κακὸ εἶναι ἄγνωστος. Γιὰ τὴν ἀκρίβεια τὸ κακὸ εἶναι ἄγνωστο ὡς ἔννοια.

Ὁ Χριστιανισμὸς λειτούργησε ὡς ρήξη τῶν Ἑλλήνων μὲ τὸ παρελθόν τους, πρᾶγ­μα τὸ ὁποῖο προκάλεσε «μπλοκάρισμα» τῆς ψυχικῆς τους λειτουργίας. Ἀντίθετα οἱ Ἰνδοὶ δὲν ὑπέστησαν κάτι ἀνάλογο. Ἡ ροὴ τῆς σκέψης τους συνεχίσθηκε μὲ τὸν ἴδιο ρυθμό.

Οἱ θρησκεῖες τῶν δύο λαῶν εἶναι «ἀνοικτές». ∆έχονται καὶ ἄλλες ἀπόψεις, ἀκόμη
και ξένους θεούς. Έγώ για παράδειγμα σέ κάποια επίσκεψή μου στην Αθήνα, το πρωί, βλέποντας από το παράθυρό μου τον Παρθενώνα, προσευχόμουν στην δική σας θεά, την Αθηνά.

Αντίθετα ό Χριστιανισμός είναι θρησκεία κλειστή. Αποκλείει οτιδήποτε άλλο.

Κριε Gupt, θὰ έλατε νὰ προχωρήσετε σὲ μία πιὸ ἀναλτικὴ παροσίαση τῶν ἰδεῶν καὶ ἀ ξι ῶν ποὺ λει τούρ γη σαν ὡς θεμέλιο τῶν δύο κοινωνι ῶν;

δρ Γκούπτ: Άς αρχίσουμε άπό την ιδέα του μιάσματος (asauca) και της κάθαρσης (itivrtta). Στην ινδική σκέψη δεν πρόκειται παρά γιά την απώλεια και την ανάκτηση της ζωτικότητας. Ή ιδέα υπάρχει τόσο στους ελληνικούς μύθους όσο και στις Βέδδες. Το μίασμα τών Ελλήνων είναι ή ανθρώπινη ανικανότητα, ή ανθρώπινη αδυναμία τών βεδδικών στίχων και είναι κάτι που διαχέεται σέ οποιαδήποτε ανθρώπινη δραστηριότητα (κοινωνική ή ιδιωτική).

Ή αέναη ζωτικότητα (satva) είναι το θεμελιώδες χαρακτηριστικό της θεότητος. Οι θεοί την εξασφάλιζαν με την κατανάλωση αμβροσίας και νέκταρος. Γιά την απόκτησή της οι θνητοί προσεύχονταν καί έκαναν προσφορές στους θεούς.

Το νέκταρ στά ινδικά ονομάζεται «amrta» καί ό μϋθος «amrta manthana» είναι ένα άπό τά σπουδαιότερα ινδικά έπη.

Τὸ δῶρο τῆς ζωτικότητος καὶ ἡ κάθαρση

Στους θνητούς «ζωτικότητα» σήμαινε σωματική/ψυχική δύναμη καί πολεμική αρετή (Αχιλλέας, ραμα). Σέ κάθε περίπτωση οι άνθρωποι (Έλληνες κα Ινδοί) επικαλούντο ανοικτά τους θεούς, συνήθεια που σέ μεταγενέστερες θρησκείες μετετράπη σέ κάτι πιο έσωτερικευμένο (προσευχή). Όπως όμως άπεδίδετο στους θεούς ή ψυχική παρέμβαση που οδηγεί στην εγρήγορση και τήν ενεργητικότητα, έτσι άπεδίδετο και πάλι σέ θεϊκή παρέμβαση ή άτη, μία προσωρινή κατάσταση άλογίας, σύγχυσης, άπωλείας τής συνείδησης, που στην ινδική γλώσσα εκφράζεται με τό ρήμα aasasthai. Όπως ή δύνα μη και ή ζωτικότητα εξαγνίζουν, έτσι και ή απώλεια τής φυσικής δύναμης (satva) οδηγεί στο μίασμα.

Τό μίασμα τό όποιο βαρύνει ένα άτομο ή μία οικογένεια μπορεί νά κληροδοτηθή και στις επόμενες γενεές, όπως ακριβώς συνέβη μέ τους Άτρεΐδες και τό γένος τών Sagara. Όταν τό μίασμα κληρονομήται, ή ποινή δέν είναι λιγώτερο αυστηρή και οι άνθρωποι επιζητούν τήν ελευθέρωσή τους μέ κάθε τίμημα. Ή Αντιγόνη τιμωρήθηκε γιά τις πρά ξεις του πατέρα της, όπως ό Όρέστης γιά τις πράξεις τής μητέρας του. Τό ίδιο συνέβη και στον Janamejaya, στις πλάτες του οποίου βρέθηκε τό χρέος νά έκδικηθή τό ερπετό Τaksaka. Κι όμως ούτε ό Όρέστης ούτε ή Αντιγόνη διέπραξαν ύβρι. Ό Αrjuna καλείται νά πολεμήση, παραβλέποντας τήν σοβαρή πιθανότητα θανάτωσης φίλων και συγγενών, ώς πολεμιστής υψηλής κάστας. Ενδεχόμενη άρνησή του νά πολεμήση ισοδυ­ναμεί μέ ατίμωση. Γιά τον Αrjuna όπως και γιά τον Αχιλλέα ή έννοι α της τιμής είναι πάνω άπ’ όλα. Αυτή είναι ή τραγωδία, μία δύσκολη κατάσταση, μία περιπέτεια, στην οποία οι άνθρωποι εμπλέκονται ερχόμενοι σέ αντίθεση μέ τήν έννοια τής συμπαντικής δικαιοσύνης, έφ’ όσον δέν έχουν διαπράξει ύβριν. Ό Αίσχύλος και οι άλλοι τραγικοί εύχονται τήν απόδοση συμπαντικής δικαιοσύνης.

Στην ύστερη περίοδο τής κλασικής Ελλάδος και τήν αντίστοιχη ινδική (Smriti) δίδεται πλέον έμφαση στην ατομική ευθύνη καί τις προσωπικές επιλογές. Ή επίτευξη τής κάθαρσης μέσω τής θυσίας αθώων θυμάτων τίθεται ύπό αμφισβήτηση (Ηράκλειτος και Ιωνες φιλόσοφοι στην Ελλάδα, βουδδιστές στην Ινδία).


Φωτοτυπία τοῦ ἐξωφύλλου τοῦ βιβλίου τοῦ καθηγητῆ Μπ. Γκοὺπτ μὲ θέμα τὶς ἀντιστοι­χίες μεταξὺ ἑλληνικῆς δραματικῆς καὶ ἰνδικῆς ποίησης. Οἱ διακοσμήσεις τοῦ ἐξωφύλλου εἶναι φωτογραφίες ἔργων (ἀγγειογραφία καὶ γλυπτὸ) ἑλληνικῆς τεχνοτροπίας, ποὺ βρέθη­καν στὴν ἰνδικὴ ἐπικράτεια.


Σε κάθε περίπτωση στην Ελλάδα το μίασμα ακολουθείται από τον εξαγνισμό. Ό Όρέστης ελευθερώνεται από το μίασμα και ή τριλογία καταλήγει σέ συμφιλίωση. Το ίδιο συμβαίνει και μέ την θυσία του Janamejaya. Ή φάση του μιάσματος ακολουθείται από μία τελετουργική μίμηση τοϋ πόνου (anukarana) καί καταλήγει στην κάθαρση. Στο τελετουργικό τών ετήσιων εορτών προεβλέπετο απαραιτήτως καί ή παρουσίαση μιας τραγωδίας. Ή κάθαρση, γιά την οποία μιλά ό Αριστοτέλης, άφορα όχι μόνο σέ έναν θεατή άλλα σέ ολόκληρη τήν πόλη. Και τότε δέν συντελείται απλώς ή απαλλαγή του ανθρώπου άπό το μίασμα άλλα ή πρόσκτηση μιας νέας μορφής ζωτικότητας.

Λατρεία τῶν προγόνων - Ταφικὰ ἔθιμα

Kοινή πεποίθηση τών δύο λαών ήταν ότι το είδωλο του αποθανόντος (suksma sativa) μπορούσε νά είναι παρόν οπουδήποτε, κάτι πού του προσέδιδε θεϊκές τρόπον τινά ιδιότητες. Κοινή επίσης ήταν ή πεποίθηση ότι οι νεκροί μπορούσαν νά προστατεύσουν, νά ευλογήσουν, νά βοηθήσουν ή ακόμη καί νά καταραστούν τους ζωντανούς. Έτσι λοιπόν προεβλέπετο τελετουργικό εξευμενισμού τους καθημερινά, σέ συγκεκριμένες ημερομηνίες, όπως στά Ανθεστήρια, ή, τέλος, σέ ημερομηνίες προσωπικής επιλογής (sraddha, pitrpaksa).

Στο αρχαίο δράμα ό δεσμός μεταξύ ζώντων και νεκρών προγόνων (pitrs) σκιαγραφείται εκτεταμένα. Στο ελληνικό αρχαίο δράμα τά ταφικά έθιμα και ή λατρεία τών προγόνων αποτελούν δραματική πράξη, καθ’ όσον οι νεκροί έχουν ενεργό ρόλο στά δρώ με να, κά τι πού αντίθετα είναι σπάνιο στο ινδικό δράμα, όπου οι antyesti θεωρούνται πολύ ιεροί γιά νά κληθούν νά εμπλακούν στις υποθέσεις τών θνητών. Ό θα να τι κός όρ κος τοΰ Βhisma συ νι στά τήν επιτομή τής συγκεκριμένης αντίληψης.

Στην Ινδία ή λατρεία τών προγόνων, ή εκτέλεση του χρέους προς αυτούς ονομάζεται Ρitr Rna. Κάθε άνθρωπος οφείλει νά μεγαλώση ένα γυιό, πού θά προσφέρη σπονδές στους προγόνους.

Προστασία τοῦ ἱκέτη (saranagata)

Σύμφωνα μέ τον ελληνικό εθιμικό νόμο ή τιμωρία η εκδίκηση (πρόρρησις) του ένόχου φόνου αποτελούσε καθήκον τής οικογένειας του θύματος και όχι του κράτους. Κατά συνέπεια ό ένοχος ήταν υποχρεωμένος νά αύτοεξορισθή, ζητώντας συχνά καταφύγιο σέ οικογένειες κατά κανόνα εχθρικές προς τήν οικογένεια του θύματος και προσφέροντας ώς αντάλλαγμα τήν αφοσίωση και τις υπηρεσίες του.

Τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ινδία εθεωρείτο καθήκον κάποιου προσώπου καταξιωμένου στην κοινωνία νά προσφέρη καταφύγιο σέ άτομο πού κατηγορείτο άδικα. Σέ περίπτωση πού ό ικέτης ζητούσε καταφύγιο σέ ναό, ουδείς μπορούσε νά τον άγγίξη, ειδάλλως ή οργή τών θεών θά έπεφτε στην κοινότητα. Γιά παράδειγμα οι κόρες του Δαναού ζήτησαν καταφύγιο από τον Πελασγό, τον βασιλέα του Άργους, ή Ιφιγένεια και ή Εκάβη άπό τον Αχιλλέα. Στην ινδική παράδοση οι Sugrva και Vibhisana ζή τη­σαν και πέ τυ χαν προ στα σί α τοΰ Rama. Και οι δύ ο είχαν έξο ρι σθή αδί κως. Βέβαια υπάρχει δι α φο ρά γιά τους λό γους εξο ρί ας στην Ελλάδα και τήν Ινδία. Στην Ινδία ό φόνος τιμωρείται άπό το Κράτος και συνήθως οι άνθρωποι έξωρίζοντο γιά πολιτικούς λόγους. Σέ περίπτωση μιάσματος (asauka), π.χ. μητροκτονίας, έκτος άπό τήν ποινή του κράτους έπρεπε νά άκολουθηθή διαδικασία κάθαρσης, ή οποία στην Ινδία ελάμβα­νε χώρα κατ’ ιδίαν, αντίθετα μέ ό,τι συνέβαινε στην Ελλάδα, όπου ή διαδικασία τής

κά θαρ σης γι νό ταν σε ιε ρό χώρο (π.χ. Δελ φούς) μέ την προ σφο ρά θυ σί ας στους θε ούς. Σημειωτέον ότι στην ινδική παράδοση υπήρχαν περιπτώσεις, κατά τις όποιες δέν μπο­ρούσε νά έπέλθη κάθαρση, όποια ιεροτελεστία και αν ακολουθούσε το άτομο, όπως π.χ. στην περίπτωση τοϋ παι δο κτό νου Αvatthama, όπου ή κά θαρ ση ήταν αδύ να τη λό γω της κα τά ρας του Κrisna.

Ἡ δύ να μη τοῦ ὅρ κου

O προφορικός όρκος είχε το ίδιο βάρος μέ τον γραπτό. Σέ περίπτωση μη τή ρη­σής του έπήρχετο ή διαπόμπευση του ατόμου άλλα και της οικογενείας του. Στην Ελλάδα την διαπόμπευση ακoλουθούσε το μίασμα και ή καταδίωξη (ακόμη καί μετά θάνατον) άπό τις Ερινύες. Στην Ινδία, αν καί ή τιμωρία δέν ήταν τό σο σκλη ρή, ή απώ λεια της τι μής προ κα λούσε τρό μο.

Ή τήρηση ή μή του όρκου ήταν πράξη καταλυτικής σημασίας στς ανθρώπινες σχέ­σεις καί τών δύο κοινωνιών καί κυρίαρχο στοιχείο του ινδικού καί ελληνικού δράματος - π.χ. ό όρ κος του Οιδί πο δα νά δι ώ ξη άπό τις Θήβες τον φο νιά τοΰ Λά ι ου, ό όρ κος του Ηρακλή νά πά ρη τήν Άλκηστη άπό τον Άδη άλ λα καί του Αrjuna νά σκο τώ ση τον Jayadratha, τοΰ Karna νά σκο τώ ση τον Αrjuna (Κarnabhara). Ό Ηρα κλής από λαυ σε τήν τι μή του άνθρώπου που τηρεί τους όρκους του, ενώ ό Οιδίπους ώδη γή θη κε στην κα τα­στρο φή μέ τήν τή ρη ση του όρκου του. Πα ρά τήν τραγωδία, δέν γνώρισε τήν ατίμωση εκεί νων που σπάνε τον όρκο τους. Έτσι καί ό karna δώρισε τήν πανοπλία του προκει­μένου νά κρα τή ση τον λό γο του, γνωρίζοντας οτι αυτό θά επέφερε τον θάνατό του.

Καί στους δύο κό σμους ή τή ρη ση του όρ κου χα ρί ζει αιώ νια δό ξα, ιδι αί τε ρα αν, γιά νά τη ρή ση κά ποι ος τον όρ κο του, θυ σιά ζη τήν ζω ή του.

Χρησμοί

Στον αρ χαίο κό σμο ή γνώ μη τών θεών ήταν ση μαν τι κή, μέ τον ίδιο τρό πο πού σήμε ρα είναι ση μαν τι κή ή γνώ μη τών γο νέ ων μας, τών με λών τής οικο­γενείας μας. Ό αρχαίος ελληνικός οιωνός ταυτίζεται μέ τον ινδικό sanuna (Όμηρος, Υajuverda). Στο ελληνικό δράμα συναντούμε τον όρο μαντεία και στο ιν δι κό τον όρο devanani. Σέ κά θε μύθο (dharmi) παρου­σιάζονται ή ανθρώπινη ατομική αρετή καί ή θεία πρόθεση (παρέμβαση) μέ ευτυχές ή τραγικό τέλος. Στην τραγωδία και τών δύο λαών οι θνητοί άντιπαρατίθενται διαρκώς μέ τους θε ούς.

* * *

Τελειώνοντας τήν συζήτησή μας ό κ. Γκουπτ μάς ενημέρωσε γιά το πρόβλημα προσηλυτισμού πού αντιμετωπίζει αυτήν τήν στιγμή ή Ινδία. Αμερικανοί Βαπτιστές, Μορμόνοι και Καθολικοί έχουν εισβάλει στην χώρα και προσπαθούν νά προσηλυτίσουν τους Ιν­δούς στην χριστιανική θρησκεία, εκμεταλλευόμενοι τήν ανέχειά και την ανοχή τους. Κύριος στόχος τους είναι απομονωμένες φυλές, τις όποιες προσπαθούν νά «ορίσουν» ώς μή ινδικές (καθ’ όσον ό ινδικός νόμος απαγορεύει τον προσηλυτισμό).

Μάς είπε ακόμη ότι στην Ελλάδα συνάντησε πολλούς ανθρώπους, οι όποιοι επιθυμούν νά ζουν και νά λειτουργούν μέ τον τρόπο τών προγόνων τους. Ό κ. Γκουπτ θεωρεί όμως ότι οποιαδήποτε προσπάθεια τών Ελλήνων νά επανασυνδεθούν μέ την Αρχαία Ελληνική θρησκεία, τά ήθη και τον ελληνικό τρόπο σκέψης, προσκρούει και θά προσκρούη όχι μόνον στην σκληρή αντίδραση τής ελληνικής ορθόδοξης Εκκλησίας αλλά και οργανωμένων φανερών και κρυφών αθεϊστικών ομάδων.

Ἄρτεμις Γεωργιάδου

ΠΗΓΗ: ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΔΑΥΛΟΣ / 276 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2005