Του Αδάμ Αδαμόπουλου, (Ph.D)*, Επίκουρου Καθηγητή Ιατρικής Φυσικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστήμιου Θράκης
Με την ολοκλήρωση της απογραφής των δημοσίων υπαλλήλων καταρρίφθηκε το μύθευμα περί ύπαρξης 1,5 - 2 εκατομμυρίων δημοσίων υπαλλήλων και αποδείχθηκε ότι το ποσοστό των απασχολούμενων στον ελληνικό δημόσιο τομέα είναι σαφώς κατώτερο του ευρωπαϊκού μέσου όρου, χαμηλότερο ακόμα και από το αντίστοιχο χωρών όπως οι ΗΠΑ και ο Καναδάς.
Πολλά είναι τα μυθεύματα σε σχέση με την τωρινή περίοδο, που θα καταρρεύσουν μελλοντικά. Αλλά τα μυθεύματα αυτά έπρεπε να συντηρούνται τα προηγούμενα χρόνια, προκειμένου να προετοιμαστεί το έδαφος για τις ριζικές ανατροπές που βιώνουμε σήμερα, σε οικονομικό, κοινωνικό, και θεσμικό επίπεδο, όπως η καθήλωση ή και η μείωση μισθών και συντάξεων, η ληστρική επιδρομή κατά του εισοδήματος της μικρομεσαίας τάξης, η ακόμα μεγαλύτερη περικοπή του κράτους πρόνοιας, η αλματώδης αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης, οι διαμορφούμενες -μεσαιωνικού τύπου- εργασιακές σχέσεις. Μέτρα που ασφαλώς και δεν θα περνούσαν με τόση ευκολία, αν δεν είχε προηγηθεί μια ενορχηστρωμένη, πολυεστιακή και πολυμέτωπη προπαγανδιστική επίθεση κατά του κοινωνικού ιστού της χώρας, του κράτους πρόνοιας και των εργασιακών κεκτημένων.
Και όμως, όλα αυτά θα έπρεπε να είναι αναμενόμενα, καθώς και στη χώρα μας ακολουθήθηκε η ίδια συνταγή που έχει δοκιμαστεί -με εξαιρετική επιτυχία, όπως θα δούμε στη συνέχεια- σε πλείστες περιπτώσεις, σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του πλανήτη.
H καταστροφή
Σε συνέχεια προηγούμενων μελετών της (1), η Καναδέζα ερευνήτρια, δημοσιογράφος και κινηματογραφίστρια Ναόμι Κλάιν, στο βιβλίο της "The Shock Doctrine - The Rise of Disaster Capitalism" (2) υποστηρίζει ότι «ο νεοφιλελεύθερος καπιταλισμός θριαμβεύει μέσω της καταστροφής», αναφερόμενη στον παγκοσμίου φήμης οικονομολόγο της Σχολής του Σικάγο Μίλτον Φρίντμαν (3), ο οποίος θεμελίωσε τη σκέψη πως «μόνο μέσα από μια μεγάλη καταστροφή μπορεί να επιβληθούν πραγματικά ριζοσπαστικές μεταρρυθμίσεις». Στο βιβλίο της Ναόμι Κλάιν βασίστηκε το ομότιτλο ντοκιμαντέρ των Μάικλ Γουιντερμπότομ και Ματ Ουάιτκρος, το οποίο αναμένουμε με ανάλογο ενδιαφέρον.
Στο βιβλίο παρουσιάζονται πλήθος ιστορικών γεγονότων υποστηρικτικών της άποψης αυτής. Ξεκινώντας από τις μεθόδους κλονισμού και διαταραχής της προσωπικότητας (ηλεκτροσόκ, στέρηση ύπνου, χρήση ψυχοφαρμάκων), που εισήγαγε και χρησιμοποίησε η CIA (4-7) από τη δεκαετία του 1950, προκειμένου να φέρει έναν κρατούμενό της στην πνευματική κατάσταση που επιθυμούσε, περνά στη συνέχεια σε παραδείγματα πρόκλησης κλονισμού διαταραχών σε κοινωνικό-κρατικό επίπεδο. Ας δούμε μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα.
Ο Αλιέντε
Στη Χιλή των αρχών της δεκαετίας του 1970, οι ΗΠΑ με κανέναν τρόπο δεν εννοούσαν να δεχθούν την κυβέρνηση του εκλεγμένου από τον λαό σοσιαλιστή Σαλβαδόρ Αλιέντε, καθώς έβλεπαν στο πρόσωπό του έναν νέο Φιντέλ Κάστρο, πιο ήπιο, πιο επικοινωνιακό και ακόμα περισσότερο συμπαθή στη διεθνή κοινή γνώμη ηγέτη, ο οποίος ως βασικό άξονα στην πολιτική του είχε την κατοχύρωση της εθνικής κυριαρχίας της χώρας του στα μέσα παραγωγής και στις πλουτοπαραγωγικές πηγές και θα μπορούσε να αποτελέσει πρότυπο και για άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής (8). Επιστρατεύθηκαν οι γνωστές δεξαμενές σκέψης (think tanks) της Οικονομικής Σχολής του Σικάγο, με στόχο τη λήψη αντίμετρων που αποπροσανατόλισαν τον λαό, δημιουργώντας μια τεχνητή κρίση. Οταν ο Αλιέντε αποδείχθηκε ανθεκτικός, επιστρατεύθηκαν τα κανονικά τανκς και ο πραξικοπηματίας Αουγκούστο Πινοσέτ βομβάρδισε το προεδρικό μέγαρο, θανατώνοντας τον παραμένοντα εντός του Αλιέντε και οδήγησε τη χώρα στην υποτέλεια, στον οικονομικό μαρασμό για το μεγαλύτερο τμήμα του πληθυσμού, στα απάνθρωπα -και πολλές φορές θανατηφόρα- βασανιστήρια και στους χιλιάδες αγνοούμενους - εκπαραθυρωθέντες από στρατιωτικά αεροπλάνα στα νερά του Ειρηνικού.
Η Θάτσερ
Λίγα χρόνια αργότερα, στις αρχές της δεκαετίας του 1980, η «σιδηρά κυρία» του Ηνωμένου Βασιλείου, η πρωθυπουργός Μάργκαρετ Θάτσερ, χρησιμοποίησε την κρίση στα νησιά Φώκλαντς (την κατοχή των οποίων αμφισβητεί η Αργεντινή), ώστε να επιβάλει εξαιρετικά μη δημοφιλείς και αντεργατικές ρυθμίσεις στη χώρα της. Σε αυτήν την περίπτωση, μια χαρακτηριστική υπόθεση αποικιοκρατικής παρουσίας της χώρας της παρουσιάστηκε ως υπόθεση εθνικού γοήτρου, προκειμένου, με αυξημένο το κύρος της, η Βρετανίδα πρωθυπουργός να πατάξει το εργατικό κίνημα, το οποίο δεν έχει συνέλθει έκτοτε. Παράλληλα, θωράκισε τα συμφέροντα των ιδιωτικών πολυεθνικών εταιρειών στο στρατηγικό αυτό σημείο του νότιου Ατλαντικού.
Από το τσουνάμι...
Μια άλλη κατηγορία παραδειγμάτων αναφέρεται στη «χρησιμοποίηση» φυσικών καταστροφών, προκειμένου να υποστεί κλονισμό ο πληθυσμός μιας χώρας ή μιας περιοχής, ώστε να περάσουν με μεγαλύτερη ευκολία ρυθμίσεις και τροποποιήσεις προς το συμφέρον των πολυεθνικών εταιρειών. Τέτοιο παράδειγμα είναι η κατάσταση που δημιουργήθηκε στη Σρι Λάνκα από το τσουνάμι που στις αρχές του 2004 σάρωσε τις ακτές της χώρας. Το αποτέλεσμα της έντονης πίεσης των πολυεθνικών εταιρειών, προκειμένου να αναλάβουν την «ανόρθωση» της χώρας, ήταν να υπαχθεί ο έλεγχος των οικονομικών στο ΔΝΤ, με ό,τι αυτό συνεπάγεται σε σχέση με τις σαρωτικές αλλαγές σε κοινωνικό, οικονομικό και εργασιακό επίπεδο που το ΔΝΤ προστάζει (πάσα ομοιότητα με τη χώρα μας δεν είναι συμπτωματική). Ενα δεύτερο παράδειγμα που εντάσσεται σε αυτήν την κατηγορία είναι η αποκαλυπτική εικόνα που δημιουργήθηκε στις περιοχές του νότου των ΗΠΑ, μετά την έλευση του σαρωτικού τυφώνα Κατρίνα, όπου η προσχεδιασμένη και πολλές φορές επιχειρούμενη αποψίλωση του κράτους πρόνοιας επιβλήθηκε εκ των ενόντων σε βάρος ενός ούτως ή άλλως περιθωριοποιημένου και εξαθλιωμένου πληθυσμού. Και φυσικά έπονται παραδείγματα όπως αυτό του καταστρεπτικότατου σεισμού στην Αϊτή τον Ιανουάριο του 2010 και των πρόσφατων βιβλικών διαστάσεων καταστροφών στο Πακιστάν λόγω των βροχοπτώσεων και της πύρινης λαίλαπας που ταλανίζει τη Ρωσία επί εβδομάδες, από τις αρχές του φετινού καλοκαιριού.
...στους Δίδυμους Πύργους
Φυσικά από τον κατάλογο δεν θα μπορούσαν να λείπουν παραδείγματα κλονισμού μιας κοινωνίας με χρήση τρομοκρατικών χτυπημάτων. Η συνδυασμένη τρομοκρατική επίθεση στους Δίδυμους Πύργους της Νέας Υόρκης και το Αμερικανικό Πεντάγωνο τον Σεπτέμβριο του 2001 οδήγησε σε άρση ή περιορισμό βασικών ατομικών ελευθεριών στις ΗΠΑ, μια χώρα που τόσο υπερηφανεύεται για την ποιότητα της δημοκρατίας της και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, σε βαθμό μάλιστα που κάνει τα θέματα αυτά σημαία που σηκώνει τόσο ψηλά, ώστε να μη διστάζει να επεμβαίνει ή να προκαλεί την επέμβαση σε τρίτες χώρες για λόγους «εμπέδωσης» της δημοκρατίας. Επιπλέον, τα συγκεκριμένα τρομοκρατικά χτυπήματα οδήγησαν στην κήρυξη πολέμου σε δύο χώρες, δηλαδή στο Αφγανιστάν το 2001 και στο Ιράκ το 2003 (στη δεύτερη περίπτωση χωρίς καν να ληφθεί σχετική έγκριση από τον ΟΗΕ), πόλεμοι που γρήγορα πέρασαν στα χέρια ιδιωτικών πολυεθνικών εταιρειών (Χαλιμπάρτον, Μπλακουότερ), οι οποίες υπέγραψαν χρυσοφόρα συμβόλαια που αφορούσαν θέματα όλων των πτυχών των διεξαγόμενων εχθροπραξιών, όπως η προσέλκυση νεοσυλλέκτων, η τροφοδοσία των δυνάμεων εισβολής, η παροχή διοικητικού έργου και η διαφύλαξη των κατακτηθέντων εδαφών. Ταυτόχρονα, οι δύο αυτοί πόλεμοι άνοιξαν τον δρόμο στις πετρελαϊκές εταιρείες για να αποκτήσουν πλήρη έλεγχο των αποθεμάτων αργού πετρελαίου στο Ιράκ και φυσικού αερίου στο Αφγανιστάν.
Η Ελλάδα του παλατιού (1960), των πυρκαγιών (2007) και του ΔΝΤ
Ερχόμενοι στα της χώρας μας, δεν μπορούμε παρά να προσθέσουμε στον παραπάνω κατάλογο δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα. Το πρώτο εκτυλίχθηκε στη δεκαετία του 1960, όταν ο αμερικανικός παράγοντας και το παλάτι, φοβούμενοι τη λαοπρόβλητη κυβέρνηση της Ενωσης Κέντρου του Γέρου της Δημοκρατίας, Γεωργίου Παπανδρέου, δεν δίστασαν να προκαλέσουν τεχνητή θεσμική κρίση, με αφορμή τον διορισμό μέλους του υπουργικού συμβουλίου. Η κρίση αυτή οδήγησε στην πτώση τής από τον λαό εκλεγμένης κυβέρνησης, που με τη σειρά της προκάλεσε γενική πολιτική και κοινωνική κρίση, συνεχίστηκε με τις τρεις προσπάθειες δημιουργίας κυβερνήσεων αποστατών και την επιβολή της επτάχρονης δικτατορίας στη χώρα μας και γύρισε τη χώρα μας πολλές δεκαετίες πίσω.
Η επιτυχία
Το σενάριο της εκμετάλλευσης φυσικών καταστροφών και κοινωνικού κλονισμού είναι το τελευταίο που εφαρμόστηκε με επιτυχία -όπως τουλάχιστον φαίνεται μέχρι σήμερα- στη χώρα μας. Οι φυσικές καταστροφές από τις εκτεταμένες πυρκαγιές του 2007 και η μετέπειτα προκήρυξη πρόωρων εκλογών με πρόσχημα την κατάρτιση του προϋπολογισμού προετοίμασαν την κοινή γνώμη της χώρας και συνδυάστηκαν αριστοτεχνικά με συνεχή βομβαρδισμό προπαγανδιστικού περιεχόμενου «αποκαλύψεων», «ειδήσεων», «σχολίων» και «ερμηνειών» για τον υποβιβασμό της διεθνούς θέσης της χώρας τόσο σε οικονομικό, όσο και σε γεωστρατηγικό επίπεδο, ώστε να δεχθεί η κοινή γνώμη τα σκληρά οικονομικά μέτρα, την επιστροφή στον εργασιακό Μεσαίωνα, την απεμπόληση βασικών εργατικών κατακτήσεων και τον έλεγχο από το ΔΝΤ και την τρόικα.
Στη Ρωσία
Τέλος, χαρακτηριστική είναι η ανάλυση της Ναόμι Κλάιν για τις αλλαγές στις χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ, καθώς και τα γεγονότα στην πλατεία Τιεν Αν Μεν του Πεκίνου. Για την πρώτη περίπτωση αναφέρει αρχικά ότι η Δύση πίστευε πως ο Μιχαήλ Γκορμπατσώφ θα οδηγούσε τη Ρωσία σε μια ανοιχτά νεοφιλελεύθερη οικονομία. Οταν διαπιστώθηκε πως ο Γκορμπατσώφ έφερε τη δημοκρατία πριν τη «μεταρρύθμιση της ελεύθερης αγοράς» και προσανατολιζόταν προς έναν νέου τύπου σοσιαλισμό, δηλαδή κάποιου τύπου προηγμένη σοσιαλδημοκρατία κατά το επιτυχημένο πρότυπο των σκανδιναβικών χωρών, τότε ήταν που το ΔΝΤ και η Παγκόσμια Τράπεζα τον πέταξαν στα άχρηστα, ενεργοποιώντας τον Γέλτσιν και τα τανκς, που -όπως στην περίπτωση της Χιλής το 1973 και στην περίπτωση της Ελλάδας το 1967- έβαλαν κατά του Κοινοβουλίου, που κάηκε εν μέσω αναταραχών, οι οποίες στοίχισαν τη ζωή σε περίπου 200 άτομα. Μάλιστα ενεργοποιήθηκαν οικονομολόγοι-κακέκτυπα της περίφημης Οικονομικής Σχολής του Σικάγο για να εφαρμοστεί η νεοφιλελεύθερη συνταγή. Και παρ' όλα όσα προπαγανδιστικά ισχυριζόταν ο Φράνσις Φουκουγιάμα (9) «περί του τέλους της ιστορίας με νίκη της δημοκρατίας στην πολιτική και νίκη της ελεύθερης αγοράς στην οικονομία», η σύγκρουση ήταν μετωπική και η άποψη του Γέλτσιν επιβλήθηκε με τη στρατιωτική ισχύ και μόνον. Η σφαγή της Τιεν Αν Μεν παρουσιάστηκε από τα δυτικά ΜΜΕ ως σύγκρουση αντιφρονούντων φοιτητών με το κομουνιστικό καθεστώς, ενώ συμμετείχαν κυρίως εργάτες που αντιδρούσαν στην απορρύθμιση των μισθών τους, στην κατάργηση των ελέγχων στις τιμές και στην αυξανόμενη κοινωνική και οικονομική ανισότητα. Οταν οι διαμαρτυρίες έγιναν απειλή για το οικονομικό πρόγραμμα, τότε ήρθαν τα τανκς και η χώρα οδηγήθηκε μέσα από τη γνωστή συνταγή της Σχολής του Σικάγο στη θέσπιση της «ελεύθερης αγοράς» των 12-18 ωρών εργασίας ημερησίως και του ημερομισθίου του ενός (1) δολαρίου (10). Οπως καταλήγει η Ναόμι Κλάιν: «όπου ο νεοφιλελευθερισμός συναντά οργανωμένα κινήματα, στέλνει τα τανκς και τα think tanks. Οπου ως think tanks εννοώ άτομα που πληρώνονται για να σκέφτονται από τους κατασκευαστές τανκς».
Αναφορές
1. Klein N. No logo: No space, no choice, no jobs: Η βίβλος του αντι-εταιρικού ακτιβισμού. Εκδοτικός Οίκος Α.Α. Λιβάνη 2005.
2. Klein N. The shock doctrine - The rise of disaster capitalism. Penguin 2007.
3. Friedman M. Capitalism and freedom. University of Chicago Press 1982.
4. Weinstein H. Psychiatry and the CIA: Victims of mind control. American Psychiatric Press 1990.
5. Mark V.H. & Ervin F.R. Violence and the Brain. Harper & Row 1970.
6. Gillmor D. I swear by Apollo. Dr. Ewen Cameron and the CIA-brainwashing experiments. Eden Press 1987.
7. Collins A. In the sleep room. The story of CIA brainwashing experiments in Canada. Key Porter Books 1998.
8. Κάτι που τελικά οι ΗΠΑ δεν απέφυγαν, καθώς δεν μπόρεσαν να εμποδίσουν την άνοδο μιας σειράς λιγότερο ελέγξιμων από αυτές ηγετών σε αρκετές χώρες της Λατινικής Αμερικής τα τελευταία χρόνια.
9. Φουκουγιάμα Φ. Το τέλος της ιστορίας και ο τελευταίος άνθρωπος. Εκδοτικός Οίκος Α.Α. Λιβάνη 1993.
10. Μίσα Πελέντ: China Blue, ταινία τεκμηρίωσης 2005. Παρουσιάστηκε στο 8ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, 10-19 Μαρτίου 2006.
