θεοῖς σωτῆρσιν ἔθυον καὶ ἀναθήματα ἀνέθηκα

θεοῖς σωτῆρσιν ἔθυον καὶ ἀναθήματα ἀνέθηκα
θεοῖς σωτῆρσιν ἔθυον καὶ ἀναθήματα ἀνέθηκα

NOT IN THIS "NEW GREECE" - ΟΧΙ ΣΕ ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ "ΝΕΑ ΕΛΛΑΔΑ"

NOT IN THIS "NEW GREECE"  - ΟΧΙ ΣΕ ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ "ΝΕΑ ΕΛΛΑΔΑ"
NOT IN THIS "NEW GREECE" - ΟΧΙ ΣΕ ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ "ΝΕΑ ΕΛΛΑΔΑ"

Saturday, January 02, 2010

Ο άγνωστος οικονομικός πόλεμος του Αλεξάνδρου κατά της Περσίας


Του Γιώργου Ηλιόπουλου

Πηγή: ΤΡΙΤΟ ΜΑΤΙ Τ. 176 ΔΕΚΕΜΒΡ. 2009

• Η πρώτη στην Ιστορία κατάργηση του χρυσού ως ρήτρα σταθερότητας
• Η οικονομική κρίση που προκάλεσε ο Αλέξανδρος για να υποτιμήσει τον περσικό χρυσό!
• Το νομισματικό σύστημα που καθιέρωσε ο Αλέξανδρος επιζεί μέχρι τις μέρες μας!
• Ελληνικά τα πρώτα διεθνή νομίσματα...
Κάθε εμπόλεμη σύγκρουση χαρακτηρίζεται και από μία σειρά οικονομικών πα­ραμέτρων που συνήθως -και για συγκεκριμένους — λόγους...- παραμένουν στο περιθώριο χης Ιστορίας, παρά το γεγο­νός ότι πολλές φορές κυριαρχούν, έστω και αθέατες, καθορίζοντας ακόμη και την τελι­κή έκβαση των συγκρούσεων. Στη σχεδόν απίστευτη περιπέτεια του Αλεξάνδρου, το ενδιαφέρον εστιάζεται κατά κανόνα στις στρατιωτικές επιχειρήσεις ή στις πολιτικές του επιλογές, υποβαθμίζοντας ακόμη και σε επίπεδο ανυπαρξίας τις οικονομικές του κι­νήσεις και την αντίστοιχη οικονομική πολιτική του Αλεξάνδρου, που συντελεί σε μεγά­λο βαθμό στη διάλυση του Περσικού Κράτους.
Ένα πρώτο στοιχείο αυτής της μεγαλοφυούς πολιτικής αποκαλύπτεται από την τακτική του Μακεδόνα στρατηλάτη στη στρατολόγηση Ελλήνων μισθοφόρων, κα­θώς πολλοί ιστορικοί υποστηρίζουν αβασά­νιστα ότι ο περιορισμένος αριθμός τους, απορρέει από την έλλειψη εμπιστοσύνης του Αλεξάνδρου προς τους Έλληνες του νότου.
Οι λόγοι ωστόσο είναι καθαρά οικονομι­κοί. Τα οικονομικά του μακεδόνικου κρά­τους ήταν άθλια και ο Αρριανός (1) παραδί­δει την πληροφορία πως το έλλειμμα του κρατικού ταμείου φθάνει τα 1.300 τάλαντα* (500 τάλαντα έλλειμμα του Φιλίππου 11 και 800 τάλαντα έλλειμμα του Αλεξάνδρου, λό­γω προπαρασκευής της εκστρατείας), ενώ στο βασιλικό θησαυροφυλάκιο δεν υπάρ­χουν ούτε 60 τάλαντα. Ο Κούρτιος (2), επι­βεβαιώνει το έλλειμμα των 500 ταλάντων (το έλλειμμα του Φιλίππου 11) και το ποσόν των 60 ταλάντων εντός του βασιλικού θη­σαυροφυλακίου.
Ο Πλούταρχος (3) παραδίδει μία εξίσου δραματική εικόνα, με ένα υπόλοιπο της τά­ξης των 70 ταλάντων στο κεντρικό ταμείο και προμήθειες μόλις 30 ημερών(!) κατά την έναρξη της εκστρατείας. Επιπλέον, με την κατάργηση χης άμεσης φορολογίας αμέσως μετά τη δολοφονία του Φιλίππου 11
και την άνοδο του Αλεξάνδρου στην εξου­σία, τα έσοδα του κεντρικού ταμείου εξανε­μίζονται κατά την περίοδο 336 π.Χ. - 334 π.Χ., ενώ τα κέρδη από την πώληση των Θηβαίων αιχμαλώτων (20.000 ή 30.000) μό­λις καλύπτουν τα παλαιά χρέη του Φιλίππου 11 (4).
Η οικονομική κατάσταση βελτιώνεται κά­πως αργότερα, χάρη στη βοήθεια των πόλε­ων της Ιωνίας, αλλά το οικονομικό πρόβλη­μα εξακολουθεί να απειλεί την εξέλιξη της εκστρατείας, με συνέπεια στη Μίλητο να ανασταλούν προσωρινά λόγω κόστους οι επιχειρήσεις του στόλου (5), καθώς η μηνι­αία μισθοδοσία των πληρωμάτων των 160 τριήρεων υπερβαίνει χα 60 τάλαντα (6).
Δραστική βελτίωση της οικονομικής κα­τάστασης επέρχεται μετά τη μάχη της Ισσού (333 π.Χ.), με χη λαφυραγώγηση της μισθοδοσίας χης περσικής στρατιάς, γεγο­νός που επιτρέπει την ενεργοποίηση χου σχόλου, αλ^ά, χο σημανχικόχερο, την επιβί­βαση 4.000 Ελλήνων μισθοφόρων με προο­ρισμό χα παράλια χης Φοινίκης, οι οποίοι εί­ναι συγκενχρωμένοι στο Ταίναρο (7) υπό τον Κλέανδρο του Πολεμοκράτους (αδελ­φός του Κοίνου), αναμένοντας τη θετική
έκβαση των επιχειρήσεων στην Ισσό (8).
Τα στοιχεία αυτά αναιρούν την υπόθεση της έλλειψης εμπιστοσύνης του Αλεξάν­δρου προς τους Έλληνες οπλίτες, τονίζοντας παράλληλα και το μέγεθος του οικονο­μικού προβλήματος στο αρχικό σκέλος της εκστρατείας.
Η κατάργηση του χρυσού ως ρήτρας σταθερότητας και η οικονομική κρίση που προκάλεσε ο Αλέξανδρος για να υποτιμήσει τον περσικό χρυσό!
Τα χρέη αυτά αποκαλύπτουν πως ο Φίλιπ­πος 11, αλλά και ο Αλέξανδρος σε μεγαλύτε­ρη κλίμακα, δαπανούν μεγάλα ποσά, προ­σπαθώντας πέραν των προπαρασκευών, για να αντιμετωπίσουν με την κυκλο­φορία χρήματος τους αντίστοιχους πακτωλούς που διοχετεύονται από τους Πέρσες σε ελληνικές πόλεις. Ένα παράδειγμα αυτής της... χρηματικής αντιπα­ράθεσης των δύο αντιπάλων αποτελεί η μα­ζική αποστολή μεγάλων ποσών κατά την περίοδο 336 π.Χ. - 335 π.Χ. από τους Πέρ­σες στις ελληνικές πόλεις, με το υπέρογκο ποσό των 300 ταλάντων να καταλήγει αποκλειστικά στους Αθηναίους, για τη χρηματοδότηση αθηναϊκών επιχειρή­σεων κατά της Μακεδονίας!
Αν και ο δήμος δεν αποδέχεται τα χρήμα­τα, τα παραλαμβάνει τελικά ο Δημοσθένης, με συνέπεια να κατηγορηθεί με σφοδρότη­τα από τον οπαδό των Πανελληνίων Ιδεών, Αισχίνη, για επονείδιστο χρηματισμό (9).
Το σκοτεινό σημείο εστιάζεται στο εάν και κατά πόσον οι Φίλιππος 11 και Αλέξαν­δρος αναπτύσσουν ένα συγκεκριμένο σχεδιασμό ενός παράλληλου οικονομι­κού πολέμου κατά του Περσικού Κρά­τους. Ασφαλώς πίσω από έναν τέτοιο πόλε­μο πρέπει να βρίσκονταν ειδικοί εμπει­ρογνώμονες περί τα οικονομικά ζητή­ματα που θα συμβούλευαν τους Μακεδόνες βασιλείς. Πολλές απόψεις έχουν εκφρασθεί για την ύπαρξη ή μη ενός οικονομικού επιτελείου, το οποίο σχεδιάζει και εκτε­λεί ορισμένες κινήσεις νομισματικού χαρακτήρα.
Οι ενέργειες αυτές σκοπεύουν να αναιρέ­σουν τις ενδεχόμενες οικονομικές επιθέ­σεις των Περσών, που κατά κανόνα εκδη­λώνονται με την αποστολή τεραστίων χρη­ματικών ποσών σε αντιμαχόμενες παρατά­ξεις στην Ελλάδα. Από τους υπολογισμούς του Berve (10), που εκθέτει σε συγκεντρω­τικό πίνακα όλα τα σχετικά στοιχεία από τις διασωθείσες ιστορικές πηγές του αρχαίου κόσμου, πιστοποιείται ότι τα περσικά τα­μεία διαθέτουν εκείνη την περίοδο πε­ρισσότερα από 180.000 (1) τάλαντα χρυ­σού σε αποθεματικά, ποσό δυσθεώρητα υψηλό για τα δεδομένα της εποχής.
Ο Droysen (11) μαζί με άλλους ερευνη­τές τεκμηριώνει ότι πριν από την έναρξη των επιχειρήσεων στην Ασία επέρχεται μία σημαντική μεταβολή στην οικονομική ζωήτου ελλαδικού χώρου, με την υιοθέτηση, εκ μέρους του Αλεξάνδρου, του αργυ­ρού ως μόνης σταθερής ρήτρας για τις νομισματικές ισοτιμίες.
Αντίθετα, επί Φιλίππου 11, τόσον ο χρυ­σός, όσον και ο άργυρος, αποτελούν δύο εξί­σου σταθερές ρήτρες για τις νομισματικές ισοτιμίες, συνδεόμενοι μεταξύ τους (ο χρυ­σός προς τον άργυρο) με την ισοτιμία 1:12,5** (12).
Την ίδια περίοδο στο Περσικό Κράτος, η ισοτιμία των δύο μετάλλων είναι διαμορφω­μένη στο 1:13,3, στοιχείο που προδίδει πως ο Φίλιππος 11 ήδη υποτιμά τον χρυσό κα­τά 6% σε σχέση με τους Πέρσες.
Επί Αλεξάνδρου, με την υιοθέτηση ως μόνης ρήτρας του αργυρού και την αποδοχή των αττικών μέτρων ως βασι­κής ρήτρας τιμών με αργυρά νομίσμα­τα (δραχμή, δίδραχμο, τετράδραχμο), η αναγωγή όλων των νομισματικών συστημάτων έχει πλέον ως κοινό παρονο­μαστή το αττικό σύστημα του αργυ­ρού, με συνέπεια ο χρυσός να διατηρεί μό­νον εμπορευματική αξία και απλά να υπό­κειται στους νόμους της προσφοράς και της ζήτησης! Το αποτέλεσμα αυτής της νομισματικής πολιτικής, είναι η πτώση της τιμής του χρυσού, πιθανώς και λόγω των ήδη υπαρχόντων μεγάλων ποσοτήτων χρυσού σε κυκλοφορία από τα ορυχεία του Παγγαίου.
Η πρώτη κοπή αργυρών νομισμάτων στο αττικό σύστημα μετά την αποδοχή της νέας νομισματικής πολιτικής, διαμορφώνει την ισοτιμία χρυσού/αργύρου στα επίπεδα του 1:12,3 στοιχειοθετώντας μία πρώτη υποχώ­ρηση της τιμής του χρυσού κατά 1,6% στον ελλαδικό χώρο και κατά 7,5% σε σχέση με την περσική επικράτεια, ενώ οι Reinach, , Ηead και Βellinger (13), υποστηρί­ζουν ότι η τιμή εξελίσσεται αργότερα στα επίπεδα του 1:10 (δηλαδή μία πτώση της τιμής του χρυσού κατά 20% από την εποχή του Φιλίππου 11). Αυτό το στοι­χείο υποδηλώνει καθίζηση της τιμής του χρυσού εντός της ζώνης του αργύρου και περισσότερο από 24% σε σχέση με την περσική επικράτεια, δηλαδή στα όρια της οικονομικής κρίσης.
Η πολιτική της ταχείας υποτίμησης του χρυσού, ώστε να καταστεί δυσχερής η υπερπροσφορά του από τους Πέρσες στον ελληνικό χώρο, αμφισβητείται από εκείνους που θεωρούν εντελώς απίθανη την εφαρμογή ενός τόσο προχωρημένου και προμελετημένου επιθετικού οικονομικού σχεδιασμού αυτής της μορφής. Όμως, επί άρχοντος Λυκούργου (338 π.Χ. - 326 π.Χ.), πιστοποιείται ότι κατά την απόδοση ταμεί­ου και λογοδοσία προς τον Δήμο των Αθη­ναίων (μάλλον του 334 π.Χ.), η ισοτιμία χρυ­σού/αργύρου διαμορφώνεται στα επίπεδα του 1:11,5 (δηλαδή πτώση της τιμής του χρυ­σού ήδη κατά 8% από την εποχή του Φιλίπ­που 11), στοιχείο που ενισχύει τις ενδείξεις για την εφαρμογή μιας προμελετημένης νομισματικής πολιτικής επί Αλεξάν­δρου (14).
Τα δεδομένα αυτά στοιχειοθετούν ότι οι πολιτικές επιλογές του Αλεξάνδρου και των οπαδών του Κινήματος των Πανελλη­νίων Ιδεών που τον υποστηρίζουν, ενι­σχύονται και με σειρά οικονομικών μέτρων που εφαρμόζονται με αφετηρία κινήσεις νομισματικού χαρακτήρα.
Πρώτη κίνηση είναι η αναγωγή όλων των νομισματικών συστημάτων στο αττικό σύστημα του αργυρού. Αμεση συνέπεια της κίνησης αυτής είναι η κατάρ­γηση του χρυσού ως ρήτρας συναλλαγών (που διατηρεί πλέον μόνο εμπορευματική αξία), η οποία οδηγεί στην ταχύτατη υποτί­μηση του.
Η δεύτερη κίνηση αφορά στην απλοποί­ηση των συναλλαγών με την εισαγωγή του δεκαδικού συστήματος των υποδι­αιρέσεων κατά το περσικό πρότυπο, ώστε να αποδεχθούν οι κάτοικοι όλων των ελεγχόμενων περιοχών την κυκλοφορία της αττικής αργυρής δραχμής χωρίς προβλήμα­τα μετατροπών και αντιδράσεις. Με τη νομι­σματική μετατροπή ο χρυσός στατήρας, που μέχρι τώρα υπακούει στη σχέση 1 χρυ­σός στατήρας = 24 αργυρές δραχμές, ακολουθεί πλέον τη σχέση του χρυσού δα-ρεικού, όπου 1 χρυσός δαρεικός = 20 σίκλοι (που αντικαθίστανται πλέον με δραχμές). Συνέπεια αυτής της αλλαγής είναι ότι το νέο χρυσό εικοσάδραχμο (όπως και οι υποδιαιρέσεις του) θα αντικαταστήσει τα προγενέστερα χρυσά νομίσματα και, πάρα το σχετικά μειωμένο του βάρος (από 173 κόκκους των Περσών μειώνεται στους 133), να αναδειχθεί ταχύτατα στο ισχυρότερο νό­μισμα της εποχής του.
Παράλληλα αποκαλύπτεται από τη μετα­τροπή πως, ενώ το νέο χρυσό νόμισμα είναι μειωμένο κατά 20% ως προς την ονομαστι­κή αξία (το ισοδύναμο των 24 δραχμών μει­ώνεται σε 20), είναι κατά 30% μειωμένο σε βάρος.
Ο σκοπός βέβαια είναι προφανής, καθώς αυξάνει ακόμη περισσότερο τον αριθμό των χρυσών νομισμάτων σε κυκλοφορία, χωρίς μεταβολή της ονομαστικής τους αξίας, διευ­κολύνοντας τις αγορές και κυρίως την κατανάλωση, με τρόπο που παραπέμπει στην αυξητική μεταβολή των μέτρων και σταθμών επί Σόλωνος.
Το σύστημα αυτό του Αλεξάνδρου αντι­γράφεται επακριβώς από τον Ερρίκο VIII της Αγγλίας το 1489, με την εισαγωγή της χρυσής στερλίνας που ισούται με 20 αργυρά σελίνια, επιβιώνοντας έως την εποχή μας με τη χρυσή λίρα των 122,89 κόκκων!
Το εντυπωσιακότερο όμως στοιχείο είναι η κατακόρυφη αύξηση της κυκλοφο­ρίας του χρήματος, μέσω της ρευστο­ποίησης του μεγαλυτέρου μέρους των περσικών αποθεμάτων, καθώς μετά τον θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, το κεντρι­κό ταμείο διαθέτει μόνον 50.000 τάλαντα, στοιχείο που προδίδει (με βάση τα αποθέμα­τα των Σούσων, της Περσεπόλεως και των Εκβατάνων), ότι κατά τη διάρκεια μιας εξαετίας (330 π.Χ. - 324 π.Χ.), ο Αλέξανδρος θέτει σε κυκλοφορία 200.000 τάλαντα (συμπεριλαμβανομένων και των αποθεματικών σε χρυσό), ποσό που ισοδυναμεί με 60 φορές τα ετήσια έσοδα της Αθηναϊκής Δημοκρατίας, επί Περικλέους!
Το μεγαλύτερο μέρος του τεράστιου αυ­τού ποσού διοχετεύεται προς το εκστρατευ­τικό σώμα στην Ασία, το οποίο βομβαρδίζε­ται συνεχώς με παχυλές αμοιβές, ώστε να αποτρέπονται, για καθαρά πρακτικούς λόγους, οι ανεξέλεγκτες λεηλασίες εκ μέρους των στρατιωτών (που απαγορεύ­ονται και με ειδικές αποφάσεις).
Η ευφυέστατη αυτή προτροπή προς τις δαπάνες, αντί των λεηλασιών (που αποτελούν πάγιο επακόλουθο των στρατιω­τικών επιχειρήσεων εκείνης της εποχής), αντικατοπτρίζεται ανάγλυφα στο γεγονός ότι κατά τη λήξη της εκστρατείας η αξία των γραμματίων που οφείλονται στον στρα­τό ανέρχεται σε 20.000 τάλαντα, τα οποία το κεντρικό ταμείο αποδέχεται προς εξόφληση χωρίς τις υπογραφές των οφει­λετών, καθώς οι στρατιώτες διαγράφουν τις υπογραφές τους, φοβούμενοι τις ενδεχόμενες κατηγορίες για ασυδοσία και κραι­πάλη.
H φαινομενικά αλόγιστη, αλλά πολιτικά ιδιοφυής, τακτική σπατάλης συντελεί στην παράλυση της λαϊκής αντίστασης στις περισσότερες επαρχίες της περσικής επικράτειας. Ο λαός βλέπει με συμπάθεια τους κατακτητές αυτούς που δεν τον λεηλατούν, ενώ πλήθη εμπόρων και επαγγελμα­τιών σπεύδουν να αξιοποιήσουν με το αζη­μίωτο τις προκλητικά «αγαθές και αφελείς» προθέσεις του εκστρατευτικού σώματος.
Π πολιτική αυτή αντικατοπτρίζεται σε ένα τόξο στην περιοχή της κοιλάδας του ποταμού Κωφήνος (Kabul) στο Αφγανιστάν, όπου καταγράφονται εξωφρενικές τιμές, για πολλά είδη. Για παράδειγμα, για το σησαμέλαιο που χρησιμοποιούν αντί ελαιολάδου για τον καθαρισμό και περιποίηση του σώματος με 240 δηνάρια ανά αμφορέα, για το μέλι με 390 δηνάρια ανά αμφορέα ή τον οίνο με 300 δηνάρια ανά αμφορέα (17). Το δηνάριο, με βάση την ισοτιμία του ρωμαϊκού ασσαρίου που ισούται με ένα ημιόβολο (1 δηνάριο = 10 ασσάρια), όπως την διασώζει ο Πολύβιος (18), ισοδυναμεί τελικά με τα 5/6 της δραχ­μής, οπότε οι τιμές σε δραχμές είναι 200, 325 και 250 αντίστοιχα.
Με δεδομένο ότι το ημερομίσθιο ενός επαγγελματία φθάνει εκείνη την εποχή τη μία δραχμή, οι τιμές αυτές είναι εντελώς παράλογες, αλλά ο Αλέξανδρος και ο Ηφαιστίων που ηγείται της Επιμελητείας, τις αποδέχονται χωρίς διαμαρ­τυρίες, επιβάλλοντας αυτή την πρακτική, καθώς η πολιτικά ιδιοφυής τακτική της αλόγιστης σπατάλης, συντελεί στην παράλυση της τοπικής λαϊκής αντίστασης, και πλήθη εμπόρων και επαγγελματιών σπεύδουν να αξιοποιήσουν με το αζημίωτο την υποτιθέμενη αφελέστατη άγνοια του συγκροτήματος, πράγμα που επαναλαμβάνεται και αργότερα στην Ινδία
σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα, με τρομερή επιτυχία.
Το εκστρατευτικό σώμα αριθμεί κατά την περίοδο της Ινδίας (μετά τον Υδάσπη), 120.000 μάχιμους (έχουν ενσωματωθεί οι 30.000 νεοσύλλεκτοι από τη Βακτρία και τη Σογδιανή, εκπαιδευμένοι κατά το μακεδόνι­κο σύστημα, 6.000 ιππείς, κυρίως από τη Θράκη και 7.000 μισθοφόροι από τη νότιο Ελλάδα και την Ιωνία). Τουλάχιστον 15.000 είναι οι ιππείς, τα ζώα των οποίων διογκώνουν κατακόρυφα τις ανάγκες των καθημε­ρινών προμηθειών. Στα μέσα του 19ου αιώ­να ο Βρετανός J. Dunlop, καταγράφοντας ανάλογες ανάγκες του βρετανικού ιππικού στην Πενταποταμία, παρατηρεί ότι απαιτούνται 400 καμήλες για τη μεταφορά μόνον μιας ημέρας χορτονομής για την κάλυψη της τροφοδοσίας των ζώ­ων του εκστρατευτικού σώμαχος. Συνεκτιμώντας τους αριθμούς των βοηθητικών, αλλά και το πλήθος που ακολουθεί εξυπηρε­τώντας το εκστρατευτικό σώμα, η οργάνω­ση και η ομαλή λειτουργία του επισιτισμού του τεράστιου αυτού αριθμού ανθρώπων σε τόσο μεγάλη απόσταση και χρονική περίο­δο, συνιστά αναμφίβολα ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα της επιμελητείας.
Ένας Βρετανός συνταγματάρχης κατά την περίοδο των επιχειρήσεων εναντίον των Sikh (1848), περιγράφει ένα αλλόκοτο και πολυπρόσωπο πλήθος ανδρών, γυναικών και παιδιών κάθε ηλικίας, να συνοδεύει τον βρεταννικό στρατό, με κάθε είδους υποζύ­για (ίππους, όνους, ημίονους, βοοειδή) και άμαξες κατάφορτες με πληθώρα προϊόντων και αντικειμένων, που ποικίλλουν από τα πλέον χρήσιμα, έως τα εντελώς άχρηστα. Υπάρχουν, όπως σημειώνει ο ίδιος, δημη­τριακά, αλάτι, παστό κρέας, υφάσματα, ξυ­λουργικά και μεταλλουργικά εργαλεία, υλικά ναυπήγησης σκαφών, εξαρτήματα οπλουργίας, αλλά και αρώματα, κοσμήματα, διάφο­ρα ετερόκλητα πολύτιμα αντικείμενα, φρού­τα, ενώ εκατοντάδες κοπέλες απασχολού­νται για να αρμέγουν αγελάδες και να συ­γκεντρώνουν γάλα. Μεγάλος αριθμός καμηλοβατών με μία στρατιά από καμήλες φρο­ντίζουν για τη συγκέντρωση και μεταφορά χορτονομής (20).
Ένα ακόμη δαπανηρό μέτρο για τον Αλέ­ξανδρο συνίσταται στη συγκέντρωση πολ­λών απελευθερωμένων κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων δούλων, πολλοί από τους οποίους εξαγοράζονται από τους προηγού­μενους κατόχους τους, και προορίζονται να σχημαχίσουν τον πυρήνα των νέων αστικών και περιαστικών πληθυσμών σε διάφορες περιοχές, αποτελώντας λόγω της απελευθέρωσης τους και της παραχώ­ρησης ιδιοκτησιών, κατοίκους εμπιστοσύ­νης.
Η πρακτική αυτή ακολουθείται αργότερα σε μεγάλη κλίμακα σε Βακτρία και Σογδιανή (τμήμα τους είναι το σύγχρονο Αφγανι­στάν), μετασχημαχίζονχας ουσιαστικά τον κοινωνικό ιστό της, μέσω της δη­μιουργίας μιας νέας τάξης αστών και ιδιοκτητών που οφείλει την ανάδειξη της στον Αλέξανδρο. Η πολιτική αυτή, σύμφωνα με τον Κούρτιο, που απηχεί απόψεις και σχόλια μεταγενέστερων περιηγητών και γε­ωγράφων (από τον 3ο έως τον Ιο αιώνα π.Χ.), αποτελεί το βασικό αίτιο για την ισχυρότατη διατήρηση της μνήμης του και της μεγαλοψυχίας του στις περιοχές αυτές, σχόλιο αναμφίβολα προφητικό, κα­θώς η μνήμη του συντηρείται ακόμη, επί δύο χιλιετίες (21).
Στις αναφορές του για τις διετείς συ­γκρούσεις σε Βακτρία και Σογδιανή, ο Αρριανός (22) σημειώνει την άφιξη τριών σωμάτων ενισχύσεων (328 π.Χ.), αν και ο Κούρτιος (23) αναφέρει τέσσερα σώματα. Το σώμα, που αποτελείται κυρίως από Θρά­κες μισθοφόρους, μεταφέρει και σημαντικά χρηματικά ποσά από το ταμείο των Εκβατάνων, τα οποία μετακινούνται με χρηματαποστολή στην Εκατόμπυλο, καθώς η -φαινο­μενικά αλόγιστη- πολιτική δαπανών του
Αλεξάνδρου εξαντλεί τα χρηματικά αποθέματα μέσα σε ένα δεκάμηνο από την έναρξη των επιχειρήσεων στην περιο­χή, τον Απρίλιο του 329 π.Χ..
Ανάλογη κατάσταση εξελίσσεται μία διε­τία σχεδόν αργότερα στην Πενταποταμία, όπου βόμβαρδίζονται με παχυλές αμοι­βές τοπικοί ηγεμόνες (μήπως το σημερι­νό αντίστοιχο φαινόμενο των γκολτεν μπόυς αποτελεί μέρος «σχεδίου εξαγοράς» δραστή­ριων μελών της κοινωνίας;) με αποκορύφω­μα τον ηγεμόνα των Ταξίλων που δέχεται το υπέρογκο ποσό των 1.000 ταλάντων. Εί­ναι χαρακτηριστικό ότι το μεγαλύτερο μέ­ρος των ποσών συγκεντρώνεται από τα προσωπικά λάφυρα των στενών φίλων του Αλεξάνδρου, λόγω προσωρινής ταμειακής στενότητας.
Μάλιστα σε κάποιο συμπόσιο μετά τις υποτιθέμενες αλόγιστες χρηματοδοτήσεις, ξεσπά σοβαρό επεισόδιο με πρωταγωνιστή τον Μελέαγρο, ανάλογης βαρύτητας με το προγενέστερο τραγικό του Κλείτου. Ο εξα­γριωμένος για τις ενέργειες αυτές διοικητής, κατηγορεί με δριμύτητα τον Αλέξανδρο για τη φαινομενικά ανόητη πολιτική των υπαναχωρήσεων προς τους κατακτημένους πληθυσμούς και τον λοιδορεί για την τρομε­ρή του "επιτυχία" να φθάσει στο άλλο άκρο της Γης, μόνο και μόνο για να ανακαλύψει έναν άνθρωπο αξίας 1.000 ταλάντων (ο Όμφις, ο ηγεμόνας των Ταξίλων)...
Αυτή τη φορά όμως ο Αλέξανδρος δεν απαντά, αλλά περίλυπος δέχεται τα δηκτικά σχόλια και τις επιθέσεις, έως ότου ο Μελέα­γρος διακόπτει τη συζήτηση ή μάλλον τον προσβλητικό του μονόλογο...
Αργότερα στους φίλους του, που απορούν με την παθητική συμπεριφορά του, ο Αλέ­ξανδρος επισημαίνει πως την τελευταία φο­ρά που λογομαχεί, καταλήγει στον φόνο ενός από τους επιστήθιους φίλους του. Προσθέτει δε πως οι ζηλόφθονοι τον μόνον που έχουν τη δύναμη και την εξουσία να βα­σανίζουν και να ταλαιπωρούν είναι τον ίδιο τους τον εαυτό, στοιχειοθετώντας ότι αντι­λαμβάνεται τα κίνητρα του Μελεάγρου, αλλά και του Κλείτου, διατηρώντας πλήρη συναί­σθηση των περιστατικών (24).
Επιπλέον από το 328 π.Χ. στρατολογού­νται σε μεγάλους αριθμούς μισθοφό­ροι, καθώς ο Αλέξανδρος κατανοεί πως με­τά τον θάνατο των Δαρείου και Βήσσου και την κατάλυση του Περσικού Κράτους, το πολιτικό ενδιαφέρον της Συμμαχίας της Κορίνθου, που υποστηρίζει την εκστρα­τεία, πρακτικά εκμηδενίζεται και το μεγα­λεπήβολο σχέδιο της εισβολής και κα­τοχής της Ινδίας, στην άλλη άκρη του τότε γνωστού κόσμου είναι αμφίβολο εάν και κατά πόσον συγκινεί πολιτικά
τους Έλληνες. Η αθρόα συγκέντρωση αυ­τών των μισθοφόρων, αλλά και η στρατολό­γηση 30.000 νέων σε Βακτρία και Σογδιανή που εκπαιδεύονται κατά τα μακεδόνικα πρότυπα από παλαίμαχους πεζεταίρους (25), αποκαλύπτουν ότι ο Αλέξανδρος οργα­νώνει ένα μεγάλο και νέο ουσιαστικά εκ­στρατευτικό σώμα, ικανό να ανταπεξέλθει στις άγνωστες ακόμη προκλήσεις της Ινδίας, αυξάνοντας δραστικά τις δαπάνες.
Από την άλλη πλευρά μέσω της νομισμα­τικής μετατροπής, ο Μακεδόνας βασιλιάς παγιώνει την εφάπαξ υποτίμηση του χρυσού κατά τουλάχιστον 20% στον ελ­ληνικό κόσμο (όπως είπαμε και πριν ο χρυσός δεν αποτελεί πλέον ρήτρα συναλλα­γών), επιτυγχάνοντας καίριο πλήγμα κατά της τοκογλυφίας και διευκολύνοντας την ταχύτατη ανάπτυξη των τραπεζών πέραν των στενών ορίων του μητροπολιτικού ελλαδικού χώρου, σε ολόκληρο τον γνωστό κόσμο.
Τα νομίσματα που θέτει σε κυκλοφο­ρία αποτελούν κοπές περισσότερων από 100 νομισματοκοπείων σε ισάριθμες πόλεις και διατηρούνται απαράλ­λακτα σχεδόν επί τρεις αιώνες, συνι­στώντας τα μακροβιότερα νομίσματα της Ιστορίας, καθώς τα νομισματοκοπεία συνεχίζουν τις κοπές των ιδίων νομισμά­των και μετά τον θάνατο του, χωρίς αλλαγές παραστάσεων.
Τα πλέον συνηθισμένα είναι το αργυρό τετράδραχμο με τον Ηρακλή στην πρόσθια όψη και τον ένθρονο αετοφόρο Δία στην οπίσθια και το χρυσό εικοσάδραχμο με την Αθηνά στην πρόσθια όψη και τη Νίκη στην οπίσθια. Αναμφίβολα είναι τα πρώτα διεθνή νομίσματα, πιστοποιώντας την έκρηξη των εμπορικών δραστηριοτήτων της αχανούς επικράτειας, ενώ τουλάχιστον 31 νομισματοκοπεία (από την παλιά πρωτεύ­ουσα των Αιγών έως τη Βαβυλώνα και από την Πέλλα έως την Αλεξάνδρεια της Αιγύ­πτου) λειτουργούν σε πυρετώδεις ρυθμούς για να ικανοποιήσουν τις ανάγκες μιας νέας τεράστιας ενοποιημένης αγοράς.
Ειδικά οι εντυπωσιακές ποσότητες των αργυρών τετραδράχμων που διασώζονται ακόμη και στην εποχή μας, είτε σε μουσεία, είτε σε ιδιωτικές συλλογές, στοιχειοθε­τούν κλίμακες οικονομικών δραστη­ριοτήτων χωρίς προηγούμενο για τον αρχαίο κόσμο! Συγκεκριμμένα, έως τον θάνατο του Αλεξάνδρου, νομίσματα του κυ­κλοφορούν από 26 νομισματοκοπεία (2 στη Μακεδονία, 1 στην Αίγυπτο και 23 στην Ασία), που αυξάνονται αμέσως μετά σε 31 (μεταξύ των οποίων συμπεριλαμβάνονται αυτά της Κορίνθου και της Σικυώνος). Μετά τα μέσα του 3ου αιώνα π.Χ. -δηλαδή σχεδόν έναν αιώνα μετά τον θάνατο του- τα νομι­σματοκοπεία φθάνουν τα 51, υπερβαίνοντας τελικά τα 100 τον αμέσως επόμενο αιώνα, στοιχείο που αντικατοπτρίζει το ανεξίτηλο στίγμα του Αλεξάνδρου στις αγορές (26).
Αξιοσημείωτο παραμένει το γεγονός ότι κανένα από τα νομίσματα του δεν απει­κονίζει τον ίδιο, αλλά μόνον το όνομα του (ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ) χωρίς τον τίτλο του (ΒΑΣΙΛΕΩΣ), καθώς αυτός ο μεγαλο­φυής πολιτικός και στρατιωτικός ηγέτης αποφεύγει συστηματικά τις δεσποτικές αποτυπώσεις της εικόνας του, όπως και τον νόμιμο τίτλο του. Αναμφίβολα πρόκειται για μία από τις αριστοτεχνικότερες πολιτι­κές του κινήσεις, αφού ο ίδιος άνθρωπος με τις επιστολές του στις πόλεις της Ιωνίας και των νήσων του Αιγαίου (όπως λόγου χάρη η Χίος), εμφανίζεται ως υπέρμαχος των δημοκρατικών αξιών, εξορκίζοντας τους πολίτες σε συνεχή επαγρύπνηση έναντι των ολιγαρχικών (που εκείνη την εποχή διάκει­νται φιλικά προς τους Πέρσες).
Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι αυτές οι πόλεις τον υποστηρίζουν με φανατισμό, όπως επίσης και το ότι είναι οι πρώτες, μαζί με τον φίλο και σωματοφύλακα του Λυσίμα­χο που προχωρούν σε κοπές νομισμάτων με το πρόσωπο του, προσπαθώντας να δια­τηρήσουν ζωντανή την ανάμνηση του.
Αξιοσημείωτο είναι ότι από την εποχή του Αλενάνδρου εισάγεται σε όλες τις συναλ­λαγές το σύστημα των λογιστικών εγγραφών και των εντολών πληρωμής, αντί της πάγιας πρακτικής της μετα­φοράς χρημάτων. Ετσι, μέσα σε μία δεκαετία από τον θάνατο του ιδιοφυιούς ηγέτη, το διεθνές εμπόριο προσλαμβάνει εκρηκτι­κές διαστάσεις, καθώς οι Έλληνες έμποροι και επαγγελματίες φθάνουν στα πέ­ρατα του γνωστού κόσμου, από την Ισπανία έως την Ινδία και από την Αφρική έως την Κίνα...
Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΉ ΠΟΛΙΤΙΚΉ ΤΟΥ ΣΌΛΩΝΟΣ
Οι περίπλοκες οικονομικές κινήσεις του Αλεξάνδρου και του επιτελείου του δεν είναι επινόηση τους. Αντιγράφουν, αν και σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα, τα έκτακτα μέτρα του Σόλωνος για την ανόρθωση της οικονομίας της Αττικης το 594 π.Χ.! Αυτό αποτελεί σοβαρή ένδειξη ότι το κλιμάκιο που τα σχεδιάζει, σχετίζεται άμεσα με τον κύκλο του Ισοκράτους στην Αττικη και ίσως με τον διάδοχο του Ισοκράτους στη σχολή, Ισοκράτη τον Απολλωνιάτη.
Αμέσως μετά την εκλογή του ως Άρχοντα Επωνύμου ο Σόλων προχωρεί σε σειρά νο­μοθετικών μέτρων οικονομικού και νομισματικού χαρακτήρα με στόχο να ανακουφίσει τον εξαθλιωμένο πληθυσμό της Αττικής από τα χρέη, να ενισχύσει άμεσα την κατανάλω­ση και να ισχυροποιήσει το εξαγωγικό εμπόριο των Αθηναίων. Το πρώτο μέτρο είναι η περίφημη σεισάχθεια, δηλαδή η απαλλαγή των πολιτών από τα χρέη τους. Η σεισάχθεια ακολουθείται από την αυξητική αναθεώρηση των μέτρων και σταθμών με την υιοθέτηση του ευβοϊκού μετρικού συστήματος, αντί του έως τότε ισχύοντος αιγινητικού.
Αυτό συνεπάγεται πως τα νέα μέτρα και σταθμά σχετίζονται με την αναλογία 5:3 με τα παλιά, δηλαδή είναι αυξημένα κατά 66,2%, γεγονός που υποδηλώνει ότι με τα ίδια χρήματα αγοράζονται δραστικά μεγαλύτερες ποσότητες.
Η νομισματική αναθεώρηση που έπεται, αποσκοπεί στην αντικατάσταση της αιγινητικής μνας των 70 δραχμών με την ανάλογη ευβοϊκή των 100, αν και όπως σημειώ­νει ο αρχαιολόγος Ανδροτίων (15) η πραγματική αναλογία είναι 73:100, ίσως λόγω κάποι­ου αρχικού σφάλματος του νομισματοκοπείου, το οποίο διατηρείται για άγνωστους λό­γους, έως ότου αποκαθίσταται στο 70:100, με τα νέα νομίσματα να διατηρούν την ίδια ονομαστική αξία (δραχμές).
Ο ευφυέστατος έμπορος και πολιτικός Σόλων αντιλαμβάνεται πως η αναθεώρηση μέ­σω υποτίμησης είναι απαραίτητη για το εμπόριο της Αττικής, καθώς ήδη η λακωνική αποικία της Κυρρήνης ακολουθεί το ευβοϊκό μετρικό σύστημα στην κοπή νομισμάτων επηρεάζοντας την Αίγυπτο, ακολουθούμενη από την Κόρινθο (μάλλον επί Κυψέλου), τη Σικελία, τη νότιο Ιταλία και την Ετρουρία, δηλαδή όλες τις τότε μεγάλες αγορές της Με­σογείου (16).
Με τον τρόπο αυτό ο Σόλων εισάγει ανταγωνιστικά την Αττική στις μεγάλες αγορές, αυξάνοντας κατακόρυφα τον πλούτο της και την επιρροή της, στοιχείο που πιστοποιείται από πάμπολλα ευρήματα που ανάγονται στον 6ο αιώνα π.Χ., όπου ειδικά στην Ετρουρία υιοθετούνται ακόμη και παραστάσεις των αθηναϊκών νομισμάτων (γοργόνεια) στα τοπικά αντίγραφα τους.
Κατά τρόπο ανάλογο και ο Αλέξανδρος ακολουθεί την ίδια γραμμή στοχεύοντας στην πάταξη της τοκογλυφίας, αλλά κυρίως στον απόλυτο οικονομικό έλεγχο των αγο­ρών της Μεσογείου, δημιουργώντας ένα πανίσχυρο ενοποιημένο δίκτυο συναλλαγών χάρη στην παντοδυναμία των νομισμάτων του.