θεοῖς σωτῆρσιν ἔθυον καὶ ἀναθήματα ἀνέθηκα

θεοῖς σωτῆρσιν ἔθυον καὶ ἀναθήματα ἀνέθηκα
θεοῖς σωτῆρσιν ἔθυον καὶ ἀναθήματα ἀνέθηκα

NOT IN THIS "NEW GREECE" - ΟΧΙ ΣΕ ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ "ΝΕΑ ΕΛΛΑΔΑ"

NOT IN THIS "NEW GREECE"  - ΟΧΙ ΣΕ ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ "ΝΕΑ ΕΛΛΑΔΑ"
NOT IN THIS "NEW GREECE" - ΟΧΙ ΣΕ ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ "ΝΕΑ ΕΛΛΑΔΑ"

Saturday, January 23, 2010

Η ταινία "Αγορά" του Αλεχάντρο Αμεναμπάρ

Με τη νέα του ταινία για την πρώτη γυναίκα αστρονόμο, ο βραβευμένος με Όσκαρ Αλεχάντρο Αμεναμπάρ καταγγέλλει τον θρησκευτικό φανατισμό. Έστω κι αν χρειάζεται να ενοχλήσει μερικούς χριστιανούς

Του ΛΟΥΚΑ ΚΑΤΣΙΚΑ

Κάθε ταινία μου την σκαρφίζο­μαι συνήθως τον καιρό που εί­μαι σε διακοπές» εξομολογεί­ται ο Αλεχάντρο Αμεναμπαρ, μία μέρα μετά την πρεμιέρα του καινούριου του φιλμ στο πρόσφατο φεστιβάλ των Κα­νών. «Το "Αγορά" γεννήθηκε στο μυαλό μου ως εξής: Κάποιο βράδυ των διακο­πών μου αγνάντευα τον ουρανό. Ήταν μια πολύ καθαρή νύχτα και οι αστερισμοί ήταν εντυπωσιακοί. Αποφάσισα να κάνω μια ταινία για τα αστέρια. Άρχισα λοιπόν να ασχολούμαι με την αστρονομία και να διαβάζω βιβλία. Διάβασα για τον Κοπέρνικο και τον Γαλιλαίο, σχεδόν όλα τα βιβλία στα οποία ανέτρεξα αναφέρονταν, ωστόσο, εκτενώς στην Υπατία, την πρώ­τη γυναίκα αστρονόμο και φιλόσοφο της Ιστορίας, για την οποία προηγουμένως δεν γνώριζα τίποτα. Μαθαίνοντας για τη ζωή και τον τραγικό της θάνατο, εντυ­πωσιάστηκα. Με μια πρόχειρη έρευνα διαπίστωσα ότι κανείς δεν είχε ασχολη­θεί κινηματογραφικά με τη γυναίκα αυτή και με την ιστορία της. Αποφάσισα, λοιπόν, να το κάνω εγώ. Και όσα περισ­σότερα μάθαινα, τόσο πιο επείγουσα ένιωθα την ανάγκη να μεταφέρω αυτή την ιστορία στη μεγάλη οθόνη».
Προετοιμασία πέντε ετών

Δέκα χρόνια πέρασαν αφότου ο ισπανικής καταγωγής σκηνοθέτης ξεκίνησε τη σκηνοθετική του καριέρα με μια σει­ρά από ταινίες τρόμου που γνώρισαν με­γάλη επιτυχία στη χώρα του. Επειτα ακο­λούθησε η διεθνής αναγνώριση που του πρόσφεραν οι «Αλλοι», το εξαιρετικό γοτθικό θρίλερ με την Νικόλ Κίντμαν, και το 2005 προέκυψε το Οσκαρ καλύτερης ξενόγλωσσης ταινίας που του χά­ρισε το βασισμένο σε αληθινή ιστορία δράμα «Η θάλασσα μέσα μου». Ακολού­θησε σιωπή πέντε ετών, στη διάρκεια των οποίων ο Αμεναμπαρ προσπαθούσε να δώσει σάρκα και οστά στο φιλόδοξο ιστορικό έπος του. «Μου αρέσει να εκ­πλήσσω το κοινό και τον ίδιο μου τον εαυτό», παραδέχεται ο ίδιος. «Θέλω να μην μπορεί κανείς να προβλέψει ποια θα είναι η επόμενη κίνηση μου. Για το λόγο αυτό κράτησα τα γυρίσματα και την πραγματοποίηση του " Αγορά" όσο το δυ­νατόν πιο μυστικά, για μεγάλο χρονικό διάστημα».

Το ακριβό για τα δεδομένα του ευρωπαϊκού σινεμά φιλμ (στοίχισε 60 εκα­τομμύρια δολάρια) ταξιδεύει στην Αλε­ξάνδρεια του 4ου αιώνα και του σταδια­κού τέλους της Ρωμαϊκής Αυτοκρατο­ρίας, στο μεταίχμιο ανάμεσα στο πέρας του αρχαίου κόσμου και στο ξεκίνημα του μεσαίωνα. Το 39* μ·Χ·, όπου εκτυ­λίσσεται η ταινία, η μυθική πόλη απο­τελεί εστία μιας σεβαστής πνευματικής και επιστημονικής αναγέννησης -σημα­ντικό κομμάτι της οποίας είναι μια ελ­ληνικής καταγωγής φιλόσοφος. Μεγα­λωμένη με τις αρχές της Πλατωνικής Σχολής, η Υπατία ασπάστηκε την ελληνική σκέψη για να διατυπώσει, με την ιδιότητα της αστρονόμου, πρωτοπορια­κές για την εποχή απόψεις πάνω στην κί­νηση των πλανητών και την ιεράρχηση του ηλιακού συστήματος.

Σε μια εποχή όπου η ανθρωπότητα πίστευε ακόμη ότι η Γη είναι επίπεδη και πως όλοι ανεξαιρέτως οι πλανήτες κι­νούνται γύρω από αυτήν, η Υπατία ήταν ανάμεσα στους πρώτους που αμφισβή­τησαν αυτή τη μονοδιάστατη αντίληψη. Δυστυχώς, όμως, ο βίος και τα προο­δευτικά της πιστεύω συνέπεσαν με μια περίοδο σκληρού Χριστιανικού φανα­τισμού, ενορχηστρωμένου από την επι­θετική διάθεση των τότε χριστιανών -των λεγόμενων Παραβολικών- να εξαλείψουν με το σπαθί κάθε Ελληνικό στοιχείο. Οπαδοί του Κύ­ριλλου, ο οποίος το 412 μ.Χ. έγινε πα­τριάρχης της Αλεξάνδρειας και βάλθηκε να διώξει διά της βίας κάθε αλλοεθνές στοιχείο από την πόλη, οι Παραβολικοί οδήγησαν τρία χρόνια μετά τη μεγαλύτερη γυναικεία προσωπικότητα της αρ­χαίας επιστήμης στον μαρτυρικό της θά­νατο, επειδή εκείνη αρνιόταν να προδώ­σει τα Ελληνικά ιδανικά της. Και παρ' όλο που κα­μιά επίσημη μαρτυρία δεν μπορεί να ενοχοποιήσει ευθέως τον Κύριλλο για τη δολοφονία της Υπατίας, ο μετέπειτα αναγορευθείς σε άγιος της Εκκλησίας δεν έπραξε το παραμικρό για να απο­τρέψει τον χαμό της.

Δεν χωρά αμφιβολία για το ποια θέση επιλέγουν να τηρήσουν ο σκηνοθέτης και ο σεναριογράφος στην ταινία. Οι χρι­στιανοί που απεικονίζει η «Αγορά» προ­σπαθούν να εγκαθιδρύσουν το δόγμα τους μέσω της τρομοκρατίας, του εκφο­βισμού και του εγκλήματος, μια διόλου κολακευτική εικόνα που ενδέχεται να ενοχλήσει. «Οποιοσδήποτε επιθυμεί, μπορεί να χαρακτηρίσει την ταινία μου αντιχριστιανική» σπεύδει να διευκρινίσει ο Αμενάμπαρ. «Στην πραγματικότη­τα, όμως, βασίζομαι σε καταγεγραμμέ­νες αλήθειες. Οι Παραβολικοί ξέρουμε ότι εκπροσωπούσαν αρχικά μια θετική πλευρά της Εκκλησίας, βοηθώντας τους φτωχούς και κάνοντας αγαθοεργίες, στην πορεία όμως ο υπερβάλλων ζήλος τους κατάφερε να τους μεταμορφώσει σε αδίστακτους στρατιώτες του Χριστια­νισμού. Αν το φιλμ αναπτύσσει μια κά­ποια πολεμική, αυτή είναι ενάντια στον φονταμενταλισμό. Ενάντια στα εγκλήματα που διαπράττονται στο όνομα κά­ποιας ιδεολογίας».

Ο ίδιος ο σκηνοθέτης δηλώνει ότι δεν ανήκει σε κανένα θρήσκευμα. «Ανατρά­φηκα με τις παραδοσιακές χριστιανικές αντιλήψεις», λέει, «στην πορεία όμως έχασα την πίστη μου και έγινα αγνωστικιστής. Αυτό δεν σημαίνει ότι η ταινία μου είναι ένας εορτασμός του αθεϊσμού».

Ο Μεσαίωνας σήμερα

Ο Αμενάμπαρ υπογραμμίζει πολύ σωστά ότι η ταινία του έχει απόλυτη συνά­φεια με το τι συμβαίνει στις μέρες μας.

«Μπορεί να μιλάμε για τον 40 αιώνα, η ανθρωπότητα εξακολουθεί εντούτοις να επαναλαμβάνει τα ίδια λάθη», επιση­μαίνει. «Ακολουθεί κυκλικές πορείες, που την επαναφέρουν ουσιαστικά στο σημείο από όπου ξεκίνησε. Ακόμη και σήμερα, αν απομονώσεις τα στοιχεία που απαρτίζουν τον σύγχρονο κόσμο, όλα τα μοντέρνα επιτεύγματα της τεχνολογίας και της προόδου, θα διαπι­στώσεις ότι δεν άλλαξαν πολλά. Οι άν­θρωποι φανερώνουν την ίδια δυνατότη­τα να διαπράττουν φρικτά πράγματα. Εξακολουθούν να αλληλοσπαράζονται στο όνομα της πίστης. Μέχρι και η θέση των γυναικών εξακολουθεί σε κάποια μέρη να υφίσταται μεσαιωνικές αντιλή­ψεις. Οι γυναίκες στο Αφγανιστάν, ας πούμε, στερούνται ακόμη βασικές ελευ­θερίες τους και αντιμετωπίζονται ως πο­λίτες δεύτερης κατηγορίας».

Ακόμη και η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία θεωρεί ο σκηνοθέτης ότι έχει το τωρι­νό αντίστοιχο της: «Νομίζω ότι η ση­μερινή Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες. Αλλά ένα από τα πράγματα που μαθαίνει κανείς μελετώντας το παρελθόν, και που έμαθα ο ίδιος γυρίζοντας αυτή την ταινία, είναι ότι ακόμη και οι πιο προηγμένοι πολι­τισμοί μπορούν ανά πάσα στιγμή να κα­ταρρεύσουν. Υπάρχουν παράγοντες από τους οποίους κανείς δεν μπορεί να προστατευτεί». Η τρέχουσα οικονομική κρίση αποτελεί έναν τέτοιο παράγοντα; «Ναι» απαντά. «Μόνο που, αντίθετα με αυτό που ισχυρίζονται οι περισσότεροι, και ίσως επειδή είμαι από τη φύση μου αισιόδοξο άτομο, δεν πιστεύω ότι πρό­κειται να οδηγηθούμε σε έναν καινούργιο Μεσαίωνα».