θεοῖς σωτῆρσιν ἔθυον καὶ ἀναθήματα ἀνέθηκα

θεοῖς σωτῆρσιν ἔθυον καὶ ἀναθήματα ἀνέθηκα
θεοῖς σωτῆρσιν ἔθυον καὶ ἀναθήματα ἀνέθηκα

NOT IN THIS "NEW GREECE" - ΟΧΙ ΣΕ ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ "ΝΕΑ ΕΛΛΑΔΑ"

NOT IN THIS "NEW GREECE"  - ΟΧΙ ΣΕ ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ "ΝΕΑ ΕΛΛΑΔΑ"
NOT IN THIS "NEW GREECE" - ΟΧΙ ΣΕ ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ "ΝΕΑ ΕΛΛΑΔΑ"

Saturday, November 01, 2008

ΚΟΣΜΑΣ ΙΝΔΙΚΟΠΛΕΥΣΤΗΣ ένας Χριστιανος (άν είναι δυνατόν) γεωργάφος

Από το βιβλίο του Νικολάου Νεδέλκου "Η ιστορία του Περιηγητισμού"

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ 20ον
ΚΟΣΜΑΣ ΙΝΔΙΚΟΠΛΕΥΣΤΗΣ
Αι απόψεις τον Βυζαντίου


«Στα χίλια τόσα χρόνια τής ζωής του, το Βυζάντιο έχτισε, ζω­γράφισε, υπέφερε, αλλά δεν είπε την λέξη που -θάταν Ισοδύναμη με την -θαυμαστή ιστορία του. Έτσι έχασε την ευκαιρία να συμβάλη άμεσα και στην δημιουργία του νέου Ευρωπαϊκού ανθρώπου».
(Π. Κανελλόπουλος)


Με αυτά τα λόγια συνοψίζει το Ιστορικό νόημα τού Βυζαντίου, ό Παναγιώτης Κανελλόπουλος, στο βιβλίο του «Ιστορία του Ευρωπαϊκού Πνεύματος». Το Βυζάντιο έκτισε: Έκτισε την Άγια Σοφία, το κορύφωμα του νέου ρυθμού αρχιτεκτονικής, του Βυζαντινού, και χιλιάδες άλλα οικοδομήματα, σε ολόκληρη τήν έκταση τής αυτοκρατορίας, πού εκφράζουν το «αρχιτεκτονικό νόημα» ενός χιλιόχρονου πολιτισμού. Ή Αγία Σοφία κτίσθηκε τον 6ον αιώνα πού ονομάζε­ται από τους Ιστορικούς: Χρυσούς αιών του Βυζαντίου.
Το Βυζάντιο ζωγράφισε: Ή ζωγραφική του Βυζαντίου, συνδυασμένη με το ψηφιδωτό, άνοιξε καινούργιους ορίζοντες στο ανθρώπινο πνεύμα. Το Βυ­ζάντιο υπόφερε: Κληρονόμος τής απέραντης Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και έμ­μεσος διάδοχος τών Ελληνιστικών βασιλείων τής Ανατολικής Λεκάνης τής Με­σογείου, έστήριξε τήν ύπαρξί του και τήν ζωτικότητα του, στον γεωγραφικόν αυτόν χώρο, ολόκληρη δε ή χιλιόχρονη ιστορία του διαδραματίσθηκε εντός τής «Έσω θαλάσσης» τών αρχαίων Ελλήνων. Έζησε σέ μιαν εποχή, πού ποτέ σχε­δόν, δεν μπόρεσε να έπεκτείνη το ενδιαφέρον του και πέραν του γεωγραφικού αυτού χώρου, γιατί χιλιάδες, ασχημάτιστοι και άγουροι λαοί, το έσφιγγαν απελ­πιστικά, ώσπου στό τέλος, κατάφεραν να το πνίξουν. Υπόφερε όσον κανένα άλλο κράτος στην Ιστορία τής άνθρωπότητος, διότι ή ζωή του ταυτίσθηκε μέ τήν περίοδο τών μεγαλυτέρων μεταναστεύσεων και επιδρομών τών λαών, επάνω στή γήινη σφαίρα. Γότθοι, Ούνοι, Βάνδαλοι, Άβαροι, Άλανοί, Σλαΰοι, Πέρσαι, Άραβες (για να περιοριστούμε στα κυριώτερα φύλα), διαρκώς μετεκινούντο στον απέραντο χώρο τών τριών Ηπείρων, πάντοτε δε ή προσπάθεια τής εισβολής των, κατευθύνονταν προς το κέντρο τού τεραστίου κύκλου: Τήν Κωνσταντινούπολη
Υπόφερε το Βυζάντιον όσον κανένα άλλο κράτος στην Ιστορία τής άνθρωπότητος, άλλα από τον πόνο του και τους μακρυνούς του αγώνες, ξεπήδησαν τα μεταγενέστερα κράτη, τα όποια «μπήκαν στίς σελίδες τής Ιστορίας αφού δέχτηκαν τήν διαπαιδαγώγησι τού Βυζαντίου».
Άπό τήν πλευράν αυτήν, θεωρείται το Βυζάντιον ως ό μεγαλύτερος «Παιδαγωγός» Λαών, το μοναδικό κράτος, πού μετέβαλε τόσες βάρβαρες και νομα­δικές φυλές, σέ ώργανωμένα κράτη.
Δεν είπε δμως το Βυζάντιο τήν τελευταία λέξη, τήν λέξη πού θάταν ισοδύναμη μέ τήν θαυμαστή Ιστορία του: Δεν έκαλλιέργησε τον «Λόγο» και δεν μπόρεσε νά σπάση τον κλοιό, τουλάχιστον στους πρώτους αιώνες τής μεγάλης του ακμής, για νά ξεχυθή σέ αναζήτηση καινούργιου ορίζοντος, στην διεύρυνσι τού χώρου.
Οί απέραντοι εμπορικοί δρόμοι στους πρώτους αιώνες, το έφερναν σέ επα­φή μέ τον κόσμο τής Δύσεως, τού Βορρά, τού Νότου, και προ παντός, τής Ανατολής, άρχισαν σιγά, σιγά νά μικραίνουν, νά στενεύουν, νά χάνωνται.
Οί Πέρσαι και κυρίως οί Άραβες, από τις αρχές ακόμη τού 8ου αιώνος έφραξαν κάθε επικοινωνία μέ τις Ινδίες και τις άλλες περιοχές τής Ανατολής. Ή Αίγυπτος και ή Συρία, (ή πρώτη μέ τήν Αλεξάνδρεια και ή δεύτερη μέ τήν Αντιόχεια) πολύ νωρίς έπεσαν στά χέρια τών Αράβων μέ αποτέλεσμα: Νά περάση ό πλούτος στά χέρια τών Αράβων και νά ανατροπή το οικονομικό βάθρο τής Αυτοκρατορίας τού Βυζαντίου. Εμεινε, γιά άρκετόν χρόνον ακόμη, ή έκμετάλλευσις τού Βορρά και τής Δύσεως αλλά ή τελευταία, ζούσε ακόμη, σέ τόσο χαμηλό βιοτικό επίπεδο, ώστε το εξαγωγικό εμπόριο τής Αυτοκρατορίας προς αυτήν, νά είναι ανύπαρκτο σχεδόν.
Ακόμη και τον 11ον αιώνα, μόνον προσκυνητάς μετέφεραν τά πλοία τού Βυζαντίου, από το Μπάρι τής Ιταλίας γιά τους Αγίους Τόπους.
Κατά τήν δεύτερη περίοδο του, το Βυζάντιον, είχε χάσει και το υπόλοιπο εμπόριο, διότι: λόγοι ταμιευτικοί το υποχρέωσαν νά ενίσχυση τους ξένους εμπόρους, δίνοντας τους προνόμια και σιγά - σιγά, εγκαταλείφθηκε στά χέρια τών Βενετών και τών Γενοβέζων, το μονοπώλιον τοϋ εισαγωγικού και του εξα­γωγικού εμπορίου. '
Δέν είναι δμως, μοναδική αιτία τού φαινομένου αυτού, «οί ταμιευτικοί λόγοι» ή συσσώρευσις δηλαδή κεφαλαίων, στά αυτοκρατορικά ταμεία. Σπουδαιότερος ακόμη λόγος είναι ή ναυτική παρακμή τού Βυζαντίου και ή απώλεια τοϋ έλεγχου τών θαλασσίων συγκοινωνιών.
Ή Ανατολική λεκάνη τής Μεσογείου, επί αιώνες υπήρξε το σταυροδρόμι Ανατολής και Δύσεως και τά λιμάνια της, οί δέκται τών απέραντων οδικών αρτηριών. 'Όσο το Βυζάντιο διατηρούσε ναυτική υπεροχή, ό έλεγχος ήτο στά χέρια του και μαζί και το εμπόριο. Όταν όμως έχασε τήν ναυτική του δύναμι και μαζί και τόν έλεγχο, αναγκασμένο πλέον σέ τεράστια έξοδα συντηρήσεως και Διοικήσεως, εφήρμοσε τήν ταμειακή πολιτική και άρχισε «νά πουλά προ­νόμια σέ ξένους».
Ό βασιλεύς, λέγει ο Φραντζής, τοις λόγοις αυτών πεισθείς (τών Συμβού­λων του), τάς τριήρεις άνεπιμελήτους καταλείψας τω χρόνω διεφθάρησαν. Καί αί μεν διερράγησαν, αί δε κατέδυσαν εις πυθμένα.
Ύστερον δε χρείας και ανάγκης ούσης, ούκ ήσαν κυβερνηται και αί τριή­ρεις ώς προείπομεν, γεγόνασιν και τοις Ρωμαίοις το βούλευμα πολλά κακά και δεινά προεξένησεν.
Ό Νικηφόρος Φωκάς, με τήν εκστρατεία του και την άπελευθέρωσι της Κρήτης από τους πειρατάς, λάμπει, σαν ένα από τα φωτεινότερα μυαλά του Βυζαντίου, και οί Κομνηνοί, κάνουν μιά τελευταία προσπάθεια νά αναζωογονήσουν το βυζαντινό ναυτικό, αλλά ήτο αργά, πολύ αργά.
Οί Βενετοί και οι Γενοβέζοι, είχαν πλέον κυριαρχήσει και ή άγρια Ευρώ­πη απέλυσε τεράστιο έμψυχο υλικό (Σταυροφορίες) στην Ανατολή. Έτσι άρχισε το μεγαλύτερο δράμα του Βυζαντίου, το δράμα, που οδήγησε στην τε­λευταία καταστροφή του.
Μελετώντας από τήν σκοπιά μας το Βυζάντιο, διακρίνομε δύο φυσιογνω­μίες: Τον Κοσμά Ίνδικοπλεύστη και τον Κωνσταντίνο Πορφυρογέννητο.


ΚΟΣΜΑΣ ΙΝΔΙΚΟΠΛΕΥΣΤΗΣ


Ό Κοσμάς κατήγετο από τήν Αλεξάνδρεια και ήτο μοναχός και Γεωγρά­φος. Έζησε τον 6ον αιώνα, τον αιώνα της μεγαλύτερης ακμής καί δόξης του Βυζαντίου. Περί το 520 επεχείρησε ένα μακρινό ταξίδι μέσω Αφρικής καί Αραβίας προς τις Ινδίες καί γι' αυτό ώνομάσθηκε «Ίνδικοπλεύστης». Τριάν­τα χρόνια αργότερα επέστρεψε στο μοναστήρι του όρους Σινά, όπου έπέρασε τον υπόλοιπο χρόνο τής ζωής του, καί όπου έγραψε το σύγγραμμα του με τίτλον: Χριστιανική Τοπογραφία.
Σκοπός του Κοσμά ήτο νά προσάρμοση τήν Γεωγραφία μέ το πνεύμα του Χριστιανισμού, προσπαθώντας νά κατάρριψη τήν διδασκαλία του Γεωγράφου καί μαθηματικού Πτολεμαίου Κλαυδίου, ο όποιος έζησε τον 2ον μ.Χ. αίώνα στην Αλεξάνδρεια.
Κατά τον Κοσμάν, ή γή δεν είναι σφαίρα, (όπως έδίδασκεν ο Πτολεμαί­ος), αλλά μιά εκτεταμένη πεδιάδα περιτριγυρισμένη από τον Ωκεανό καί μέ επιστέγασμα το στερέωμα. Πίσω από τον Ωκεανό απλώνεται ό Παράδεισος του Αδάμ.
Ό Ήλιος, ή Σελήνη καί όλοι γενικά οί πλανήτες, κινούνται κάτω από το στερέωμα, ή δέ περιστροφή γίνεται γύρω άπό ένα κωνοειδές βουνό το οποίον βρίσκεται στο βόρειο μέρος τής επιφανείας τής Γής. Ή περιστροφή τά μέν καλοκαίρια γίνεται στην κορυφή του κωνοειδούς όρους, τον δε χειμώνα στην βάσι του. Γι' αυτόν λοιπόν τον λόγον, ο ήλιος το καλοκαίρι κρύβεται λιγότερες ώρες, ένα το χειμώνα απουσιάζει περισσότερο.
Οί εσφαλμένες αυτές αντιλήψεις του Κοσμά, του κυριωτέρου εκπροσώπου του Βυζαντίου, όσον αφορά τις γεωγραφικές έννοιες, καί τήν διαμόρφωσι του Γηΐνου χώρου, ήτο φυσικόν νά σταματήσουν κάθε παρά πέρα προσπάθεια, γιά τήν διεύρυνσι του χώρου. Έτσι το Βυζάντιον, άπό τήν άποψι αυτήν, όχι μόνον δεν έπρόσθεσε τίποτε νεώτερο αλλά ούτε καί τις γνώσεις τής εποχής κατώρθωσε νά αφομοίωση.
Αντίθετα οί Άραβες, οί κυριώτεροι ανταγωνισταί του καί οί γιά πολλούς αιώνες (9 περίπου) ρυθμισταί του εμπορίου, τών οδικών καί τών θαλασσίων συγκοινωνιών, ανέδειξαν πολλούς γεωγράφους, περιηγητάς καί έξερευνητάς. Οί Άραβες άπό πολύ νωρίτερα έγνώριζαν τήν χρήσι τής πυξίδος (τήν είχαν δανειστή από τους Κινέζους μέ τους οποίους ήρθαν σε επαφή από τον 3ον ακό­μη αίώνα) καί μέ τή βοήθεια της έπλεαν τον Ινδικό καί σέ περιοχές (κάτω του Ισημερινού) όπου ο πολικός αστέρας δεν έφαίνετο. Είχαν πλήρη καί σαφή έπίγνωσι τής σφαιρικότητος τής Γής, διότι ή εμπειρία τών ταξιδιωτών τους στον Ινδικό καί στή Σινική θάλασσα, είχεν επαληθεύσει τά λεγόμενα του Πτο­λεμαίου.
Παρ' όλα αυτά όμως ο Κοσμάς, μάς άφησε αρκετές πληροφορίες γιά τήν τότε ζωή τών λαών τής Ανατολής καί μνημονεύει επίσης καί τους Κινέζους μέ τήν λέξι «Σινίτζας», πού κατά τους ειδικούς είναι παραφθορά τής Περσικής λέξεως «Σινιστάν» πού σημαίνει: Κίνα.
Αξιοσημείωτη είναι ή παρακάτω ιστορία, πού διηγείται ο Κοσμάς, γιά τον βασιλέα τής Κεϋλάνης καί ή οποία αποδεικνύει τήν αίγλην, αλλά καί το κύ­ρος του βυζαντινού νομίσματος στην Ανατολή, τον 6ον αίώνα.
Ό βασιλεύς τής Κεϋλάνης θέλοντας νά μάθη γιά τήν ζωή καί τον πλούτο τών άλλων βασιλέων, έκάλεσε στά ανάκτορα του ταξιδιώτας καί έμπορους άπό διάφορες ξένες χώρες καί τους ζήτησε σχετικά στοιχεία... Ένας Πέρσης έμπο­ρος του είπε, ότι ο βασιλεύς του ήτο πολύ πλούσιος καί δυνατός καί ότι γι' αυτόν τον λόγον ώνομάζετο: Ό βασιλεύς τών βασιλέων.
Όταν ό βασιλεύς τής Κεϋλάνης ερώτησε καί έναν Βυζαντινό ταξιδιώτη, τί είχε νά πή γιά τον δικό του βασιλέα, αυτός απάντησε:
Βασιληά, μου, είναι εύκολο καί μόνος σου νά κρίνης γιά τον πλούτο καί τή δύναμι του βασιλέα μου. Δεν Έχεις, παρά νά ρίξης μιά ματιά στά νομίσματα του, πού φθάνουν ώς τή μακρυνή χώρα σου. 'Επάνω σ' αυτά θά δής τήν είκόνα του.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Ο ΠΟΡΦΥΡΟΓΕΝΝΗΤΟΣ


Εγγονός του Βασιλείου του Α' ιδρυτού τής Μακεδόνικης δυναστείας, κα­τά τύπον μόνον υπήρξε βασιλεύς. Τήν ζωή του τήν πέρασε διαβάζοντας καί γράφοντας καί στά χρόνια του παρουσιάζεται μιά αναλαμπή, στην πνευματική προσπάθεια του Βυζαντίου. Πολλά είναι τά συγγράμματα πού έγραψε μόνος του ή μέ συνεγρασία άλλων λογίων, ο Πορφυρογέννητος.
Σέ Ένα άπό τά βιβλία του, πού το αφιερώνει στο γυιό του Ρωμανό, δίνει πολύτιμες πληροφορίες γιά τους λαούς καί τις σχέσεις του Βυζαντίου, σ' αυτούς, πού κατοικούσαν γύρω από τήν Βυζαντινή αυτοκρατορία. Το σύγγραμμα του αυτό αποτελεί μιά ζωντανή εικόνα τής ζωής του τότε Μεσογειακού κόσμου, άλλα και τών γύρω λαών. Είναι ο καθαρώτερος καθρέπτης του κόσμου του 10ου αιώνος.
Σε άλλο βιβλίο: «Περί θεμάτων» δίνει την εσωτερική γεωγραφία της Αυτοκρατορίας και πληροφορίες για την ζωή του Βυζαντίου και την κοινωνική του διαρρύθμισι. Στα χρόνια του επίσης, έγράφη και το «Λεξικόν του Σουΐδα», ένα είδος εγκυκλοπαίδειας με έρμηνείαν των λέξεων και Ιστορικές πληροφο­ρίες.
Συμπερασματικά, μπορούμε να πούμε, ότι το Βυζάντιον δεν ασχολήθηκε με χώρον εξω της «έσω θαλάσσης» (της Μεσογείου). Καμία προσπάθεια διευρύνσεως του γηΐνου χώρου, πέραν τών ορίων της κληροδόχου, Ρωμαϊκής αυτο­κρατορίας.
Στο σημείο αυτό και οί δύο έμειναν πολύ πίσω.
Ό Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος, στό «Περί Θεμάτων» έργον του λέγει:
«... Δια τον Αυτοκράτορα αρχειν μέχρι τών Ηρακλέους στη­λών και πάσης όμού τής ώδε θαλάσσης».