θεοῖς σωτῆρσιν ἔθυον καὶ ἀναθήματα ἀνέθηκα

θεοῖς σωτῆρσιν ἔθυον καὶ ἀναθήματα ἀνέθηκα
θεοῖς σωτῆρσιν ἔθυον καὶ ἀναθήματα ἀνέθηκα

NOT IN THIS "NEW GREECE" - ΟΧΙ ΣΕ ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ "ΝΕΑ ΕΛΛΑΔΑ"

NOT IN THIS "NEW GREECE"  - ΟΧΙ ΣΕ ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ "ΝΕΑ ΕΛΛΑΔΑ"
NOT IN THIS "NEW GREECE" - ΟΧΙ ΣΕ ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ "ΝΕΑ ΕΛΛΑΔΑ"

Friday, December 08, 2006

Η αναζήτηση της τελειότητας στην Αρχαιότητα

ΒΗΜΑ Σάββατο 2.12.2006 σελ. Α13

Όταν ο Χαρμίδης μπήκε στην παλαίστρα, όλοι, μικροί και μεγάλοι, θαύμασαν το αγαλματένιο κορμί του αλλά και το ήθος του». Αυτά (σε ελεύθερη απόδοση) ανα­φέρει ο Πλάτωνας δίνοντας χαρακτηριστικά την άποψη που επικρα­τούσε στην αρχαία Ελλάδα για το σώ­μα. Μόνο με την άσκηση του σώματος αλλά ταυτόχρονα και του πνεύματος μπορούσε κανείς να κατα­κτήσει το ιδανικό των αρχαίων, που 1 ήταν να γίνει «καλός καγαθός». Δη­λαδή, ωραίος και συνετός ώστε να τον θαυμάζουν όλοι. Το ενδιαφέρον των αρχαίων για το σώμα είχε στενή σχέση με τον αθλητισμό. Αλλά και ο αθλητισμός με την αναγκαιότητα της άσκησης και την προετοιμασία στρατιωτών ώστε να διατηρούνται αξιόμαχοι και σε καλή φυσική κατάσταση. Και, πη­γαίνοντας ακόμη πιο βαθιά στον χρό­νο, οι φυσικές ασκήσεις ή ενέργειες όλων των προϊστορικών φυλών κυρίως σε σχέση με το κυνήγι, όταν έτρεχαν για να πιάσουν άγρια ζώα, όταν τα σημάδευαν με πέτρες και δόρατα, όταν πάλευαν μαζί τους ή όταν κολυμπούσαν σε λίμνες και ποτάμια ή όταν πηδούσαν χαντάκια, αποτε­λούν την απαρχή της άσκησης.
Όλα αυτά όμως άρχισαν να παίρ­νουν μορφή με τη δημιουργία του συστήματος των πόλεων - κρατών στην αρχαία Ελλάδα. Όταν βασική υποχρέωση τους ήταν να εκπαιδεύ­ουν τους νέους ώστε να γίνουν γε­ροί στρατιώτες και άξιοι πολίτες και μέλη της κοινωνίας. Το «νους υγιής εν σώματι υγιεί» αποδίδει ακριβώς τον στόχο. Όπως αναφέρει ο Πλά­των στον Πρωταγόρα, «τα σώματα των νέων τα ασκούν οι παιδοτρίβες ώστε να μη δειλιάζουν στους πολέμους αλλά και να έχουν λάμψη στην καθημερινή Ζωή τους ως πολίτες».
Μόνο λοιπόν η παράλληλη ανά­πτυξη του σώματος και της ψυχής μπορούσε να δημιουργήσει τον ολο­κληρωμένο άνθρωπο. Άλλωστε ο Κένταυρος Χείλων, που υπήρξε ο παιδαγωγός του Αχιλλέα στο Πήλιο, συνδύαζε την ιατρική με τη γυμναστική, που χάριζαν στους νέους ήρωες ομορφιά και ανδρεία.
Αργότερα για να επιτευχθεί αυτό χρησιμοποιούνταν δύο μέθοδοι: η γυμναστική όσον αφορά τη σωματι­κή άσκηση και η μουσική για την ψυ­χική τους αγωγή- στην οποία όμως σιγά-σιγά άρχισε να προστίθεται η εκμάθηση της ανάγνωσης και της γραφής και αργότερα η διδασκαλία των φιλοσόφων.
Η γυμνότητα του σώματος εξάλλου είναι μια άλλη παράμετρος που έχει σχέση με την αναζήτηση της τελειότητας αλλά και τον θαυμασμό γι αυτήν. Γιατί η σωματική τελειότητα του έλληνα αθλητή έπρεπε να κατα­δεικνύεται διαρκώς. Έτσι η ενδυμα­σία ήταν περιττή. Τα αρχαία αγάλ­ματα, όπως και οι άνθρωποι αθλητές, αποκαλύπτονταν γυμνοί για να δείξουν τη σωματική αλλά και την πνευματική τους τελειότητα. Πρό­κειται για γύμνια που όχι μόνο δεν ντρόπιαζε αλλά προσέφερε ένα δυ­νατό αίσθημα ασφαλείας και υπερηφάνειας μέσα στην πόλη - κράτος η οποία είχε τέτοιους άνδρες για να την υπερασπισθούν.
Φυσικό επόμενο αυτής της αντίληψης ήταν η απόδοση του σώματος στην τέχνη μέσα από έργα που αναζητούν διαρκώς - και επιτυγχάνουν -την τελειότητα. Οι καλλιτέχνες απεικόνιζαν την πραγματική εικόνα των καλογυμνασμένων νέων που ασκούνταν καθημε­ρινά στα γυμνάσια και στίς παλαίστρες, ενώ η γυμνότητα τους σφράγισε τόσο πολύ την εικό­να του ιδεατού ανθρώπου ώστε οι αρχαίοι Έλληνες απέδωσαν με τον ίδιο τρόπο τόσο τους θεούς όσο και τους ήρωές τους.
Αν όλα αυτά συνέ­βαιναν όμως στα στά­δια, ποια ήταν η εικό­να των ανθρώπων που συνέρχονταν κάθε ημέρα στην Αρχαία Αγορά; Κανείς δεν λέ­ει ότι όλοι οι αρχαίοι Έλληνες έμοια­ζαν με τον Ερμή του Πραξιτέλη ή με τον Δορυφόρο του Πολύκλειτου που ονομάστηκε «Κανών» γιατί αποτέ­λεσε το πρότυπο απόδοσης του ιδα­νικού σώματος. Αντίθετα, πολλά σχόλια εμφιλοχωρούν στα αρχαία κεί­μενα, κυρίως όσον αφορά τους ενηλίκους, για τη μη αποδεκτή σωματι­κή τους κατάσταση. Άλλωστε το ιδε­ατό πάντα διέφερε από το πραγμα­τικό. Και τότε και τώρα.