θεοῖς σωτῆρσιν ἔθυον καὶ ἀναθήματα ἀνέθηκα

θεοῖς σωτῆρσιν ἔθυον καὶ ἀναθήματα ἀνέθηκα
θεοῖς σωτῆρσιν ἔθυον καὶ ἀναθήματα ἀνέθηκα

NOT IN THIS "NEW GREECE" - ΟΧΙ ΣΕ ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ "ΝΕΑ ΕΛΛΑΔΑ"

NOT IN THIS "NEW GREECE"  - ΟΧΙ ΣΕ ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ "ΝΕΑ ΕΛΛΑΔΑ"
NOT IN THIS "NEW GREECE" - ΟΧΙ ΣΕ ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ "ΝΕΑ ΕΛΛΑΔΑ"

Thursday, November 30, 2006

AFAIA

Η αποκήρυξη Της Επανάστασης του '21 διχάζει

Ο Πατριάρχης Γρηγόριος Ε' Κήρυξε Πόλεμο στον Διαφωτισμό

ΤΑ ΝΕΑ Σαββατοκύριακο 25-26 Νοεμβρίου 2006

Βασίλης Κρεμμυδάς


ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΧΩΡΙΣ ΠΗΓΕΣ, ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΓΝΩΣΗΣ, ΣΚΛΗΡΗ ΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΙΣ ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΕΣ, ΔΙΑΦΩΤΙΣΤΙΚΕΣ ΟΜΑ­ΔΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ Ε' ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΩΝ ΝΕΩΤΕΡΙΚΩΝ ΙΔΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙ­ΔΕΙΑ: ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΑΠΟΚΗΡΥΞΗΣ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ '21 ΔΙΧΑΖΕΙ ΤΗΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ
Σης 2 7 Οκτωβρίου 2006 «ΤΑ ΝΕΑ» δημοσίευσαν άρθρο του ακαδη­μαϊκού κ. Κ. Δεσποτόπουλου· σ' αυτό, ο συντάκτης του επιχείρησε να ανασκευάσει όσα έγραψα σχετικά με το ρόλο της Εκκλησίας στην Επανάσταση του 18 21 σε άρθρο μου - αποτίμηση των νέων σχολικών βιβλίων ιστορίας ΣΤ Δημοτικού και Β' Γυμνασίου («ΤΑ ΝΕΑ», Βιβλιοδρό-μιο 7-10-2006). Στο άρθρο του ο κ. Κ. Δε­σποτόπουλος θεωρεί ότι οι διατυπώσεις μου για αντίθεση της επίσημης Εκκλησίας στην Επανάστα­ση, την οποία αποκήρυξε, δε σέβονται «ακέραιη την αλήθεια»· Μάλιστα, προχωρεί πιο πέρα ο κ. Κ. Δεσποτόπουλος για να πει ότι να θεωρούμε- όπως εγώ- ότι η συμμετοχή μικρού αριθμού κληρικών στον Αγώνα και η επίσημη αποκήρυξη του από τον Πατριάρχη, καθώς και η απουσία της Εκκλησίας από την προετοιμασία και οργάνωση της Επανάστασης, απο­τελούν πραγματική αντίθεση της Εκκλησίας προς την Επα­νάσταση, είναι άποψη «ιστορικά επιπόλαιη ». Το άρθρο του κ. Κ. Δεσποτόπουλου ακολούθησε επιστολή του ομότιμου κα­θηγητή του Πανεπιστημίου Θράκης κ. Ι. Παπαδριανού («ΤΑ ΝΕΑ», 4-5 Νοεμβρίου 2006). Ο κ. Ι. Παπαδριανός λέει ότι «ο Πατριάρχης Γρηγόριος Ε' πράγματι έγραψε, όπως πιστεύει και ο ακαδημαϊκός κ. Δεσποτόπουλος, επιστολή προς τους Έλληνες να μην εξεγερθούν εναντίον των Οθωμανών, γιατί απλούστατα πίστευε ότι το έθνος δεν ήταν ώριμο να διεξα­γάγει αγώνα εναντίον μιας ολόκληρης αυτοκρατορίας». Αφού λοιπόν το «πιστεύει» και ο κ. Δεσποτόπουλος...

Έχω μείνει με ανοιχτό το στόμα: είναι ολοφάνερο ότι αυτό το έγγραφο, που ο κ. Ι. Παπαδριανός ονομάζει «επιστολή», δεν το έχουν διαβάσει. Για όποιον ενδιαφέρεται πάντως, έχει κυκλοφορή­σει σε αναπαραγωγή από την Ιστορική και Εθνολογική Εται­ρεία της Ελλάδος {«Μονόφυλλα του Αγώνος», Αθήνα 1973).
0 φετφάς του Σουλτάνου
Επανέρχομαι στο κείμενο του κ. Κ. Δεσποτόπουλου, ο οποί­ος θα ισχυριστεί στη συνέχεια ότι «αποστολή της Εκκλησίας ήταν να σώσει τη ζωή της γενεάς εκείνης...» και γι' αυτό, επο­μένως, αποκήρυξε την Επανάσταση - θα δούμε σε λίγο πώς ασχολήθηκε μ' αυτό. Ακολούθως, ο κ. Κ. Δεσποτόπουλος χρη­σιμοποιεί ένα «γεγονός», κατά το οποίο ο Τούρκος ανώτατος θρησκευτικός ηγέτης αρνήθηκε να υπογράψει φετφά του Σουλτάνου για γενική σφαγή των Ελλήνων και ζήτησε από τον Πατριάρχη να τον στηρίξει προσκομίζοντας του αποδεί­ξεις ότι οι επαναστατικές κινήσεις δεν έχουν γενική αποδο­χή. Ο Πατριάρχης θεώρησε ότι καλύτερη απόδειξη θα ήταν να υπογράψει ο ίδιος την καταδίκη της Επανάστασης. Το «γε­γονός» αναφέρει με πολλές λεπτομέρειες ο μακαρίτης Αλ. Δε­σποτόπουλος («Ιστορία του ελληνικού έθνους, Εκδοτική Αθη­νών, τ. ΙΒ' σ. 3 2-3 3), ο οποίος όμως απλώς μεταφέρει τις, έτσι κι αλλιώς μεταγενέστερες, περιγραφές των απομνημονευματογράφων του Αγώνα Ν. Σπηλιάδη και Μ. Οικονόμου. Μό­νο που αυτές οι περιγραφές δεν συνιστούν τεκμήρια και η νεότερη ιστοριογραφία μας, των τελευταίων 30-3 5 χρόνων δηλαδή, έχει οριστικά πάψει να ασχολείται με πληροφορίες χωρίς πηγές που κάποιοι επινοούν για να «παίζουν» με πα­ραμυθάκια σε βάρος της ιστορικής γνώσης με σκοπό την πα­ραμόρφωση της.




Ο καθηγητής Βασίλης Κρεμμυδάς ανταπαντά στον ακαδημαϊκό Κωνσταντίνο Δεσποτόπουλο: Η αποκήρυξη της Επανάστασης του 1821 από τον Πατριάρχη Γρηγόριο Ε' σηκώνει πια μόνο ιστορικές ερμηνείες και όχι παραμυθάκια που βασίζονται σε πληροφορίες χωρίς πηγές

«ΝΑ ΚΑΘΑΙΡΕΘΟΥΝ ΤΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ»
Μόλις 4 ημέρες μετά την έναρξη της Επανάστασης και την κατάληψη της Καλαμάτας από τον στρατό των Π. Μαυρομιχάλη, Θ. Κολοκοτρώνη κ.ά. και ενώ η βία και τρομοκρατία, οι λεηλασίες κατ οι σφαγές στην Κωνσταντινούπολη εξαπλώνονταν και γενικεύονταν, στις 27 Μαρτίου 1821, ο Γρηγόριος Ε' συγκρότησε πατριαρχική σύνοδο «περί καθαιρέσεως των φιλοσοφικών μαθημάτων»· η απόφαση ήταν να «καθαιρεθούν τα φιλοσοφικά μαθήματα» (βλ. το πολύ σημαντικό άρθρο του Κ. Λάππα, «Πατριαρχική Σύνοδος "περί καθαιρέσεως..."», π. Μνήμων, τ. 11, 1987, σ. 137-138). Πρέπει να υποθέσουμε ότι έτσι εννοούμε τη σωτηρία από τις σφαγές; Διότι και το κείμενο της αποκήρυξης της Επανάστασης δεν είναι παρά «καθαίρεση» των νεωτερικών ιδεών.

Η αντινεωτερική ιδεολογία τον Πατριαρχείου

Για να σώσει τη «γενεά» εκείνη των Ελ­λήνων από γενική σφαγή, λέει ο κ. Κ. Δεσποτόπουλος, και έχοντας σύμμαχο τον Τούρκο συνάδελφο του, προχώρησε σε
αποκήρυξη της Επανάστασης· για να κα­ταλήξει: «ανήκει τιμή και δόξα στον Πατριάρχη Γρηγόριο Ε' για τη σωστική τού υπόδουλου γένους από­φαση του να προβεί σε αποκήρυξη της Επαναστά­σεως του 18 21». Βέβαια, η ιστοριογραφία ούτε κατα­δικάζει, ούτε παράσημα απονέμει· απλώς χρησιμο­ποιεί τις πηγές, τις πραγ­ματικές όμως, για να ερμη­νεύσει πράξεις και συμπε­ριφορές και να φτάσει όσο πιο κοντά μπορεί σε πραγ­ματικότητες του παρελθό­ντος. Και αυτές, η «ακέραιη αλήθεια» που θέλει ο κ. Δε­σποτόπουλος, εμφανίζο­νται ως εξής. Από την προσεκτική με­λέτη του κειμένου της καταδίκης, το οποίο υπέγραψαν δύο πατριάρχες και πολλοί μητροπολίτες (η Ιερά Σύνοδος) επί του «ιε­ρού θυσιαστηρίου» (Αγία Τράπεζα), θα πα­ρατηρήσει κανείς ότι σε αυτό είναι αποτυ­πωμένη όλη η αντιδιαφωτιστική, αντινεωτερική ιδεολογία του Πατριαρχείου και των κύκλων του. 'Οτι το Πατριαρχείο καταπο­λέμησε με όσες δυνάμεις διέθετε κάθε νέο που ερχόταν από την Ευρώπη, κάθε νέα επιστήμη, κάθε νέο μάθημα στα σχολεία είναι πασίγνωστο και θα δούμε και ένα συγκεκριμένο - και χαρακτηριστικό - παρά­δειγμα πιο κάτω. Από την άλλη, γνωστό εί­ναι επίσης ότι η οργάνωση της Επανάστα­σης από τη Φιλική Εταιρεία,
βασίστηκε και στηρίχτηκε στην ιδεολογία του Διαφωτι­σμού, στις αρχές δηλαδή της ελευθερίας και της ισότητας, των δικαιωμάτων του πολίτη. Όπως είναι γνωστό ότι το κυ­ρίαρχο αίτημα της Επανάστα­σης διατυπωμένο στο ιδεολο­γικό μανιφέστο της, στην προ­κήρυξη δηλαδή «Μάχου υπέρ πίστεως και πατρίδος» του Αλ. Υψηλάντη (και αυτή από την ΙΕ-ΕΕ στα «Μονόφυλλα του Αγώ­νος» ό.π.). Η Επανάσταση ξεκί­νησε, επομένως, και πορεύτη­κε με ιδεολογικό μπούσουλα ό,τι ακριβώς κατά τις τελευταί­ες δεκαετίες πριν απ' αυτήν εί­χε πολεμήσει και διώξει η επί­σημη Εκκλησία.
Δεν είναι δυνατό να αναλύσω τις σκληρές διαμάχες με τους «Διαφωτιστές», την άρνηση της να εισαχθούν νέα \ιαΒτ\)ΐατα και βιβλία στα σχολεία, ακόμη και τις σκληρές συγκρούσεις στο εσωτερικό της Εκκλησίας, γιατί και στους κόλπους της υπήρχαν οπαδοί του φωτισμού του γέ­νους, προοδευτικοί ιεράρχες. Μπορεί όμως να τα βρει κανείς αναλυτικά όλα αυ­τά σε δύο βιβλιαράκια του μακαρίτη Φ. Ηλι­ου, Κοινωνικοί αγώνες και Διαφωτισμός- η περίπτωση της Σμύρνης (1819), ΕΜΝΕ-Μνήμων 1981 καχ Τύφλωσον κύριε τον λαόν σου, Πορεία 1988-πριν στο π. «Ο Ερανιστής», αφιέρωμα στον Κ.Θ. Δημαρά, τ. ΙΑ', 1980,σ. 585-626. Είναι μάλιστα, για να επανέλθουμε στα προηγούμενα, χαρακτηριστικό ότι στις αρχές της τρίτης πατριαρχικής θητείας του Γρηγορίου Ε', η Εκκλησία ενισχυμένη από τη στερέω­ση των αντεπαναστατικών κα­θεστώτων στην Ευρώπη σκλήρυνε τη στάση της απέ­ναντι στις προοδευτικές, δια­φωτιστικές ομάδες τους κόλ­πους του ελληνισμού. Πρό­κειται για έναν πόλεμο που άνοιξε ο Γρηγόριος Ε' ενα­ντίον των νεωτερικών ιδεών για την παιδεία από την πρώ­τη κιόλας θητεία του: το 1798 εξέδωσε εγκύκλιο στο ίδιο αντιδιαφωτιστικό πνεύμα, χωρίς τώρα να υπάρχει επα­ναστατική κίνηση εντός του βασιλείου του Σουλτάνου και χωρίς αυτός να τον υποχρε­ώσει, αν βέβαια και στην πε­ρίπτωση της αποκήρυξης του Εικοσιένα τον υποχρέω­σε (βλ. την εγκύκλιο του 1798 στο: Γ.Γ. Παπαδόπουλος - Γ.Π. Αγ­γελόπουλος, Τα κατά τον αοίδιμον Πατριάρχην Γρηγόριον Ε' τ. Β', 1866, σ. 49 5-7)· ας σημειωθεί ότι τα βιβλία με νεωτερικό περιεχόμενο συλλέγονταν από ιε­ράρχες του Πατριαρχείου και παραδίδονταν στην πυρά (Φ. Ηλιου, Τύφλωσον...», ό.π. σ. 58 και αλλού).
Ο Βασίλης Κρεμμυδάς είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.